برند ملی - در ادامه به 6 محور مهم در ضرورت برندسازی ملی ایران در شرایط کنونی اشاره میکنم:
1. گذار از «ادراک امنیتی» به «مزیت تمدنی» در حداقل یک دهه اخیر در نظام بینالملل به ایران عمدتاً از دریچه امنیت و تنش نگریسته شده است. برندسازی ملی باید بر پایه تداوم تمدنی و تابآوری فرهنگی بازطراحی شود. انتقال و تعهد به این پیام به جهان که ایران یک «بازیگر تاریخی باثبات» است، میتواند وزن ادراکی کشور را از یک تهدید متغیر به یک ضرورت ثابت در معماری خاورمیانه تغییر دهد.
2. مدیریت همزمان «قدرت سخت» و «قدرت نرم» برندسازی ملی در شرایط فشار خارجی میتواند ظرفیتهای بازدارندگی (قدرت سخت) را با ابزارهای قدرت نرم (دیپلماسی عمومی، فرهنگ، هنر و تاریخ) ایران پیوند دهد. جهانیان باید دریابند ایران نه تنها در ابعاد دفاعی، بلکه در حوزههای انسانی و فرهنگی نیز دارای ظرفیتهای گفتمانی است که میتواند برای جامعه جهانی جذاب و مبنای همکاری باشد.
3. اعتمادسازی اقتصادی و جذب سرمایهگذاری پس از تنشهای نظامی، ریسک سرمایهگذاری به شدت افزایش مییابد. برندسازی ملی ایران باید در بستر یک چشمانداز دیپلماتیک و سیاسی جدید و پیشبینیپذیری و ثبات اقتصادی طراحی و اجرا شود. معرفی ایران به عنوان یک قطب لجستیکی، یک منبع عظیم نفت و گاز و یک بازار نوظهور با نیروی انسانی متخصص، میتواند ابتدا تا حدی تحریمها را در ذهنها فرو بریزد و سپس بخشی از تأثیرات منفی آنها را خنثی کرده و جریان سرمایهگذاری را تسهیل کند.
4. همبستگی اجتماعی و وحدت ملی به مثابه برند یک برند ملی قدرتمند، از درون آغاز میشود. در شرایط تهدید خارجی، برندسازی ملی باید به ابزاری برای تقویت انسجام اجتماعی تبدیل شود. ایجاد یک روایت فراگیر که در آن «ایران» فراتر از دیدگاههای سیاسی، مذهبی یا قومی، نقطه مشترک و غرور جمعی باشد، مانع از فروپاشی اجتماعی شده و تصویری از یک ملت یکپارچه به جهان مخابره میکند که در برابر فشارهای خارجی آسیبپذیر نیست.
5. دیپلماسی علمی و دانشبنیان به عنوان سفیران برند ایران دارای ظرفیتهای علمی و انسانی چشمگیری است که اغلب تحتالشعاع اخبار سیاسی قرار میگیرند. برندسازی ملی باید با تمرکز بر دستاوردهای علمی، تصویری از «ایران مدرن و فناور» ارائه دهد. دیپلماسی علمی میتواند حبابهای ایجاد شده توسط رسانههای رقیب را بشکند و زمینهای برای تعاملات نخبگانی فراهم کند که در درازمدت تأثیر عمیقی بر سیاستگذاریهای بینالمللی دارد.
6. همافزایی با همسایگان و بازیگران منطقهای برندسازی ملی ایران نباید در خلأ صورت گیرد. در شرایطی که امنیت منطقه به هم پیوسته است، ایران باید امنیت جمعی و توسعه منطقهای را به عنوان جزء جداییناپذیر برند خود معرفی کند. موضعسازی از برند ایران به عنوان «لنگرگاه ثبات و اقتصاد منطقه»، باعث میشود همسایگان و قدرتهای منطقهای، خود را ذینفع یک ایران قدرتمند و پایدار بدانند و هزینههای اقدامات تقابلی علیه ایران را افزایش دهد.
ایران 1405 در نقطهای است که برندسازی ملی برای آن شاید نوعی امیدآفرینی، راهگشایی و آیندهسازی باشد. این اقدام باید از یک رویکرد واکنشی و حاکمیتی به سمت نوعی رویکرد فعال، نخبگانی و فراگیر حرکت کند تا ایران بتواند جایگاه خود را به عنوان یک قدرت منطقهای و تمدنی، در هندسه جدید نظم جهانی تثبیت کند.
دکتر حسین جلیلیان عضو هیئت علمی دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران