برند ملی - این مطالعه نشان میدهد که چگونه یک اثر معماری میتواند در کنار کارکرد مذهبی، به نمادی از هویت ملی و ابزاری برای معرفی تصویر یک کشور در عرصه بینالمللی تبدیل شود.
این پژوهش که در نشریه
Juspi: Jurnal Sejarah Peradaban Islam منتشر شده، با بهرهگیری از نظریه نشانهشناسی رولان بارت، معماری مسجد پوترا را مورد تحلیل قرار داده و نشان میدهد که عناصر مختلف این بنا، از موقعیت مکانی و فرم معماری گرفته تا رنگ، تزیینات و کارکردهای آن، حامل پیامهای فرهنگی و هویتی هستند که به مخاطبان داخلی و خارجی منتقل میشوند.
براساس این مطالعه، مسجد پوترا بهصورت هدفمند در مقابل ساختمان نخستوزیری مالزی ساخته شده و نخستین بنای احداثشده در مجموعه اداری پوتراجایا است. از نگاه پژوهشگران، این جانمایی بیانگر جایگاه اسلام در هویت ملی و ساختار حکمرانی این کشور است. همچنین گنبد صورتیرنگ، مناره 116 متری، قرارگیری مسجد در کنار دریاچه مصنوعی پوتراجایا و تلفیق هنر اسلامی با الگوهای معماری ایرانی، عربی و عثمانی، هویت بصری منحصربهفردی برای این بنا ایجاد کرده است.
یافتههای پژوهش نشان میدهد مسجد پوترا علاوه بر ایفای نقش مذهبی، به یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری مالزی تبدیل شده است. تحلیل 121 دیدگاه گردشگران در اینستاگرام و تریپادوایزر نشان میدهد بیش از 90 درصد بازدیدکنندگان این بنا را با عنوان «مسجد صورتی» و از منظر زیباییشناسی و تجربه گردشگری توصیف کردهاند؛ موضوعی که از موفقیت مالزی در تبدیل یک اثر معماری به نمادی جهانی و بخشی از برند ملی این کشور حکایت دارد.
نویسندگان مقاله معتقدند مسجد پوترا صرفاً یک بنای مذهبی نیست، بلکه رسانهای فرهنگی برای روایت هویت مالزی و تقویت تصویر این کشور در ذهن گردشگران و افکار عمومی جهان محسوب میشود؛ تجربهای که نشان میدهد معماری شاخص، در صورت روایتپردازی مناسب و پیوند با سیاستهای گردشگری، میتواند به ابزاری مؤثر در برندسازی ملی تبدیل شود.
با این حال، تجربه مالزی به معنای برتری میراث معماری این کشور نسبت به ایران نیست. ایران با پیشینه چند هزار ساله تمدنی و برخورداری از شاهکارهایی همچون مسجد جامع اصفهان، مسجد شیخ لطفالله، مسجد امام اصفهان، مسجد گوهرشاد، مسجد کبود تبریز و دهها بنای ارزشمند دیگر، یکی از غنیترین گنجینههای معماری اسلامی جهان را در اختیار دارد. بسیاری از این آثار از نظر قدمت، ارزشهای هنری، نوآوریهای معماری، مفاهیم فرهنگی و جایگاه تاریخی، در شمار برجستهترین بناهای جهان اسلام قرار میگیرند.
آنچه تجربه مالزی را ارزشمند میسازد، نه برتری آثار معماری آن، بلکه موفقیت این کشور در معرفی، روایتسازی و تبدیل یک بنای شاخص به بخشی از هویت برند ملی است. این تجربه یادآور میشود که ظرفیتهای کمنظیر معماری، میراث فرهنگی و اماکن مذهبی ایران، در صورت بهرهگیری از روایتهای جذاب، بازاریابی حرفهای، فناوریهای نوین و برنامهریزی منسجم، میتوانند نقشی بسیار پررنگتر در جذب گردشگران داخلی و خارجی، تقویت دیپلماسی فرهنگی و ارتقای برند ملی ایران ایفا کنند؛ ظرفیتی که با توجه به غنای تاریخی و فرهنگی کشور، حتی میتواند جایگاهی فراتر از بسیاری از مقاصد موفق گردشگری جهان برای ایران رقم بزند.