محمدمنصور فلامکی، متولد ۱۳۱۳ در مشهد، از استادان و پژوهشگران برجسته معماری و شهرسازی ایران است. او در زمینه شناخت و حفاظت از معماری تاریخی، مرمت بناها و بافت‌های شهری، مبانی نظری معماری و باززنده‌سازی میراث فرهنگی فعالیت کرده است.
فلامکی با چند دهه تدریس دانشگاهی، نگارش آثار تخصصی و مشارکت در طرح‌های مرمت و شهرسازی، در شکل‌گیری و گسترش آموزش علمی مرمت معماری در ایران نقش داشته است. توجه او به پیوند میان معماری، تاریخ، فرهنگ و زندگی اجتماعی، از ویژگی‌های مهم رویکرد پژوهشی اوست.
زندگی و تحصیلات
محمدمنصور فلامکی در سال ۱۳۱۳ در مشهد متولد شد. او پس از پایان تحصیلات متوسطه، تحصیل در رشته معماری را در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران آغاز کرد و سپس برای ادامه تحصیلات به ایتالیا رفت.
فلامکی در سال ۱۳۴۱ مدرک دکترای معماری خود را از دانشگاه ونیز دریافت کرد. او در ادامه، در حوزه شهرسازی فنی در دانشگاه میلان و مرمت بناها و شهرهای تاریخی در دانشگاه رم به تحصیل تخصصی پرداخت.
پس از بازگشت به ایران، در سال ۱۳۴۸ به عضویت هیئت علمی دانشگاه تهران درآمد. او ابتدا به‌عنوان دانشیار و سپس از میانه دهه ۱۳۵۰ به‌عنوان استاد فعالیت کرد و تا سال ۱۳۸۵ در دانشگاه تهران به تدریس و پژوهش پرداخت. فعالیت آموزشی او پس از آن نیز در مراکز دانشگاهی دیگر ادامه یافت.
کارنامه علمی و آثار
فلامکی از نویسندگان پرکار حوزه معماری و مرمت در ایران است. آثار او موضوعاتی مانند شناخت معماری ایرانی، حفاظت از میراث تاریخی، مبانی نظری معماری، بازسازی و نوسازی شهری و رابطه فرهنگ با محیط ساخته‌شده را در بر می‌گیرند.
از آثار شناخته‌شده او می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد:
- باززنده‌سازی بناها و شهرهای تاریخی: اثری درباره اصول و رویکردهای حفاظت و احیای بناها و مجموعه‌های تاریخی.
- سیری در تجارب مرمت شهری؛ از ونیز تا شیراز: بررسی تجربه‌های مرمت شهری و ارتباط آن‌ها با مسائل شهرهای تاریخی ایران.
- ریشه‌ها و گرایش‌های نظری معماری: پژوهشی در مبانی نظری و جریان‌های فکری معماری.
- تکنولوژی مرمت معماری: بررسی جنبه‌های فنی و تخصصی مرمت بناها.
- نوسازی و بهسازی شهری: اثری در حوزه مداخله و بهبود محیط‌های شهری.
- حریم‌گذاری بر ثروت‌های فرهنگی ایران: پژوهشی درباره حفاظت از ارزش‌های فرهنگی و تاریخی.
- شکل‌گیری معماری در تجارب ایران و غرب: مطالعه‌ای درباره اندیشه و تجربه معماری در دو بستر فرهنگی.
- اصل‌ها و خوانش معماری ایرانی: اثری درباره مبانی شناخت و تفسیر معماری ایران.
- فارابی و سیر شهروندی در ایران: پژوهشی در پیوند اندیشه، شهر و مفهوم شهروندی.
آثار فلامکی در کنار کاربرد آموزشی، به طرح پرسش‌های نظری درباره چگونگی شناخت و حفاظت از میراث معماری ایران نیز می‌پردازند.
فعالیت‌های حرفه‌ای در حفاظت از میراث معماری
فعالیت فلامکی تنها به آموزش و تألیف محدود نبوده است. او در طرح‌های پژوهشی و اجرایی مرتبط با مرمت و باززنده‌سازی بناها و بافت‌های تاریخی مشارکت داشته است.
از نمونه‌های شناخته‌شده این فعالیت‌ها می‌توان به طرح مرمت قره‌کلیسا، مطالعات و طرح‌های مرمت بافت قدیمی شیراز، فعالیت‌های مرتبط با مرمت خانه مقدم تهران و پژوهش درباره بافت‌های تاریخی شهرهای ایران اشاره کرد.
اهمیت این فعالیت‌ها در پیوند دادن مباحث نظری مرمت با مسائل عملی حفاظت از میراث معماری است؛ موضوعی که در آموزش دانشگاهی معماری و شهرسازی نیز جایگاه مهمی دارد.
نقش در آموزش و نهادسازی علمی
فلامکی در طول فعالیت دانشگاهی خود در تربیت دانشجویان معماری، شهرسازی و مرمت نقش داشت. او همچنین در سال ۱۳۶۲ مؤسسه علمی و فرهنگی «فضا» را تأسیس کرد که در زمینه فعالیت‌های پژوهشی و انتشار آثار تخصصی معماری و شهرسازی شناخته می‌شود.
او در سال ۱۳۸۹ نیز به‌عنوان چهره ماندگار معماری ایران معرفی شد.
تقدیر در جشنواره فارابی
عنوان تقدیر: شخصیت پیشتاز علوم انسانی و اسلامی
دوره: سیزدهمین جشنواره بین‌المللی فارابی
نام محمدمنصور فلامکی در فهرست شخصیت‌های پیشتاز علوم انسانی و اسلامی سیزدهمین جشنواره بین‌المللی فارابی قرار دارد. این عنوان به کارنامه علمی و حرفه‌ای شخصیت اختصاص دارد و با جوایز مربوط به کتاب یا مقاله برگزیده تفاوت دارد.
جایگاه در میراث فرهنگی ایران
محمدمنصور فلامکی از چهره‌هایی است که نقش او را می‌توان در سه حوزه شناخت: توسعه آموزش دانشگاهی مرمت، تألیف منابع تخصصی معماری و مشارکت در حفاظت از بناها و شهرهای تاریخی.
توجه به هویت فرهنگی مکان‌ها، ارزش‌های تاریخی معماری و ضرورت باززنده‌سازی میراث شهری، آثار و فعالیت‌های او را به موضوع حفاظت از میراث فرهنگی ایران پیوند می‌دهد. از این منظر، کارنامه فلامکی برای معرفی چهره‌های اثرگذار بر فرهنگ و هویت تاریخی ایران اهمیت دارد.
منابع
۱. انسان‌شناسی و فرهنگ، «تاریخ فرهنگی ایران مدرن: محمدمنصور فلامکی».
۲. انسان‌شناسی و فرهنگ، «حرفی برای گفتن؛ درباره منصور فلامکی».
۳. پایگاه معماری معاصر ایران، زندگی‌نامه و فهرست آثار محمدمنصور فلامکی.
۴. هنرآنلاین، گفت‌وگو با محمدمنصور فلامکی و معرفی سوابق دانشگاهی او.
۵. خبرناب، فهرست برگزیدگان سیزدهمین جشنواره بین‌المللی فارابی.