عثمان بکار از پژوهشگران شناخته‌شده فلسفه اسلامی و فلسفه علم در جهان معاصر است. بخش مهمی از فعالیت علمی او به بررسی مبانی معرفت، طبقه‌بندی علوم، رابطه علم و دین و نقش سنت‌های فلسفی در شکل‌گیری تمدن اسلامی اختصاص دارد.
اهمیت آثار او برای مخاطبان ایرانی از آن جهت است که پژوهش‌هایش به متفکران و موضوعاتی می‌پردازند که در تاریخ فلسفه و علم در جهان اسلام، از جمله در سنت علمی ایران، جایگاه مهمی دارند. برخی از کتاب‌های او نیز به فارسی ترجمه و در ایران منتشر شده‌اند و از این راه در دسترس جامعه علمی فارسی‌زبان قرار گرفته‌اند.
زندگی و تحصیلات
عثمان بکار در مالزی تحصیل کرد و سپس برای ادامه تحصیلات دانشگاهی به بریتانیا و ایالات متحده رفت. او مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد ریاضیات را از دانشگاه لندن دریافت کرد و تحصیلات دکتری خود را در فلسفه اسلامی در دانشگاه تمپل آمریکا به پایان رساند.
او در دانشگاه مالایا به تدریس فلسفه پرداخت و در ادامه مسئولیت‌های دانشگاهی و پژوهشی مهمی بر عهده گرفت؛ از جمله معاونت دانشگاه مالایا، ریاست مرکز گفت‌وگوی تمدن‌ها در همین دانشگاه و فعالیت دانشگاهی در مرکز مطالعات اسلامی و تمدنی مالزی.
بکار همچنین در دانشگاه جورج‌تاون و دانشگاه دارالسلام برونئی فعالیت داشته است. حوزه تخصصی او پیوند میان فلسفه اسلامی، فلسفه علم، معرفت‌شناسی و گفت‌وگوی میان تمدن‌هاست.
کارنامه علمی و آثار
بکار در آثار خود به بررسی ساختار معرفت در سنت اسلامی و نسبت میان علوم، فلسفه و جهان‌بینی دینی پرداخته است. رویکرد او بر این ایده تأکید دارد که فهم تاریخ علم در تمدن اسلامی بدون توجه به مبانی فلسفی و متافیزیکی آن کامل نخواهد بود.
از آثار شناخته‌شده او می‌توان به این موارد اشاره کرد:
- Classification of Knowledge in Islam: پژوهشی درباره طبقه‌بندی علوم در اندیشه اسلامی و مبانی فلسفی آن.
- Tawhid and Science: بررسی رابطه توحید، جهان‌بینی اسلامی و علم.
- The History and Philosophy of Islamic Science: پژوهشی درباره تاریخ و فلسفه علم در تمدن اسلامی.
- Islam and Civilizational Dialogue: اثری درباره گفت‌وگوی تمدن‌ها و امکان ارتباط میان سنت‌های فکری.
- Al-Farabi: Life, Works, and Significance: پژوهشی درباره زندگی، آثار و اهمیت فلسفی فارابی.
این آثار به زبان‌های گوناگون ترجمه شده‌اند. نسخه‌های فارسی برخی از آن‌ها نیز در ایران منتشر شده‌اند؛ از جمله «تاریخ و فلسفه علوم اسلامی» و «طبقه‌بندی علوم از نظر حکمای مسلمان».
پیوند پژوهش‌های بکار با میراث فکری ایران
عثمان بکار را نمی‌توان صرفاً به دلیل فعالیت در فلسفه اسلامی، ایران‌شناس تخصصی دانست. بااین‌حال، آثار و پژوهش‌های او با بخش‌هایی از میراث علمی و فلسفی مرتبط‌اند که در تاریخ اندیشه ایران نیز جایگاهی مهم دارند.
از جمله نمونه‌های قابل توجه در کارنامه او، مقاله‌ای درباره رویکرد روش‌شناختی ابن‌سینا به مطالعه طبیعت و پژوهشی درباره نقد عمر خیام بر نظریه خطوط موازی اقلیدس است. این موضوعات به تاریخ فلسفه و علم در سنت اسلامی و ایرانی مربوط می‌شوند.
همچنین کتاب او درباره فارابی به معرفی یکی از مهم‌ترین فیلسوفان سنت اسلامی می‌پردازد که آثارش در تاریخ اندیشه سیاسی، منطق و طبقه‌بندی علوم تأثیرگذار بوده‌اند.
از سوی دیگر، انتشار ترجمه‌های فارسی آثار بکار در ایران باعث شده است پژوهش‌های او برای خوانندگان فارسی‌زبان و دانشجویان فلسفه و تاریخ علم قابل استفاده باشد.
تقدیر در جشنواره فارابی
عنوان تقدیر: محقق برتر بخش بین‌الملل
دوره: سیزدهمین جشنواره بین‌المللی فارابی، ۱۴۰۱
نام عثمان بکار در فهرست محققان برتر بخش بین‌الملل سیزدهمین جشنواره بین‌المللی فارابی آمده است. این عنوان با بخش ویژه شخصیت‌های پیشگام و پیشتاز علوم انسانی و اسلامی تفاوت دارد و باید با همین عنوان در بانک اطلاعاتی ثبت شود.
ارزیابی برای بانک چهره‌های برند ملی ایران
عثمان بکار به دلیل پژوهش در تاریخ فلسفه و علم اسلامی و انتشار آثارش به زبان فارسی، گزینه‌ای قابل بررسی برای معرفی در بخش چهره‌های بین‌المللی مرتبط با میراث علمی ایران است.
بااین‌حال، شواهد موجود بیشتر بر اهمیت او در فلسفه اسلامی و تاریخ علم دلالت دارند تا فعالیت اختصاصی در ایران‌شناسی یا ترویج مستقیم زبان و ادبیات فارسی. بنابراین بهتر است او در دسته «پژوهشگران بین‌المللی مرتبط با میراث علمی و فلسفی ایران» قرار گیرد، نه در رده استادان زبان فارسی یا ایران‌شناسان تخصصی.
منابع
۱. دانشگاه جورج‌تاون، مرکز مطالعات مسلمانان و مسیحیان، زندگی‌نامه و کارنامه عثمان بکار.
۲. دانشگاه اسلامی بین‌المللی مالزی، معرفی سوابق دانشگاهی و پژوهشی عثمان بکار.
۳. وب‌سایت شخصی عثمان بکار، فهرست آثار و ترجمه‌ها.
۴. مهدرو، مشخصات نسخه فارسی کتاب «تاریخ و فلسفه علوم اسلامی».
۵. خبرناب، فهرست محققان برتر بخش بین‌الملل سیزدهمین جشنواره فارابی.