برند ملی - تا پایان دهه ۱۳۷۰، فرودگاه مهرآباد (در غرب تهران) تنها فرودگاه بین‌المللی پایتخت بود. مهرآباد درون شهر قرار داشت و دیگر جوابگوی رشد ترافیک هوایی و استانداردهای بین‌المللی نبود. سر و صدای هواپیماها ساکنین غرب تهران را آزار می‌داد. باندهای کوتاه مهرآباد برای هواپیماهای پهن پیکر (مانند بوئینگ ۷۴۷ و ایرباس A380) مناسب نبود. و توسعه آن غیرممکن بود.

ایده ساخت یک فرودگاه جدید در جنوب تهران (منطقه قلعه مرغی، در مسیر جاده قدیم قم) در سال ۱۳۷۳ تصویب شد. عملیات اجرایی در سال ۱۳۷۷ آغاز شد. هدف: ساخت فرودگاهی با استانداردهای بین‌المللی (ICAO، IATA)، با باندهای بلند (۴,۲۰۰ متر) برای پذیرش تمام هواپیماهای مسافربری و باری، و با دسترسی آسان به آزادراه تهران-قم.

پس از ۶ سال تلاش (با فراز و نشیب‌های مالی و تحریم‌ها)، فاز اول فرودگاه امام خمینی در سال ۱۳۸۳ (۲۰۰۴) افتتاح شد. یک ترمینال مسافری با ظرفیت ۶ میلیون مسافر در سال، یک باند پرواز (۰۴R/22L) به طول ۴,۲۰۰ متر و عرض ۶۰ متر، و برج مراقبت مجهز. نام فرودگاه به یاد بنیانگذار انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی (ره)، «فرودگاه بین‌المللی امام خمینی» نامگذاری شد.

در سال‌های بعد، فاز دوم (ترمینال سلام) در سال ۱۳۹۳ افتتاح شد (برای پروازهای خارجی و VIP)، فاز سوم (ترمینال حج و عتبات) در سال ۱۳۹۶ (برای زائران عراق و عربستان)، و فاز چهارم (ترمینال بار و لجستیک) در سال ۱۴۰۰. اکنون ظرفیت فرودگاه به ۲۰ میلیون مسافر در سال رسیده و روزانه بیش از ۲۰۰ پرواز داخلی و بین‌المللی از آن انجام می‌شود.

ارقام و مستندات

مساحت کل فرودگاه: ۱۴,۰۰۰ هکتار

طول باند اصلی: ۴,۲۰۰ متر (طولانی‌ترین باند فرودگاهی ایران)

تعداد ترمینال‌های مسافری: ۳ ترمینال (سلام، حج و عتبات، پروازهای داخلی)

ظرفیت اسمی: ۲۰ میلیون مسافر در سال

سال افتتاح فاز اول: ۱۳۸۳ (۲۰۰۴)

تعداد ایرلاین‌های خارجی فعال در فرودگاه: بیش از ۲۵ ایرلاین (امارات، قطر، ترکیش، لوفت‌هانزا، آئروفلوت، و ...)

مقاصد پروازی خارجی: استانبول، دبی، دوحه، مسکو، فرانکفورت، پاریس، لندن (قبل از تحریم‌ها)، کوالالامپور، پکن، دهلی، و ۳۰ شهر دیگر.

اتصال به شبکه ریلی: خط متروی تهران-فرودگاه امام (ایستگاه مترو در ترمینال سلام) از سال ۱۳۹۶.

چالش‌ها و موانع

نخستین مشکل، تحریم‌ها و محدودیت در به‌روزرسانی تجهیزات است. بسیاری از تجهیزات ناوبری، رادارها، و دستگاه‌های بازرسی فرودگاه (اسکنر، ایکس‌ری) از اروپا و آمریکا وارد شده بودند و پس از تحریم‌ها، امکان خرید قطعات یدکی و تعمیرات اساسی به شدت محدود شده است.

دوم، ازدحام جمعیت در ایام اوج (نوروز، تابستان، حج). ترمینال‌های فرودگاه برای ۲۰ میلیون مسافر در سال طراحی شده، اما در تعطیلات، ترافیک مسافری تا ۳۰ درصد بیش از ظرفیت می‌رود. صف‌های طولانی پلیس و گمرک و انتظار برای تحویل بار، تجربه سفر را برای گردشگران خارجی تضعیف می‌کند.

سوم، نبود برندسازی فرودگاه به عنوان یک «دروازه توریستی». فرودگاه امام خمینی صرفاً یک ترمینال عبوری است. هیچ موزه صنعت هوانوردی، گالری صنایع دستی، رستوران‌های سنتی با کیفیت، و یا مراکز فروش سوغات با بسته‌بندی استاندارد در آن وجود ندارد که گردشگر خارجی را برای اولین مواجهه با ایران آماده کند.

چهارم، مشکلات حمل و نقل دسترسی (زمینی). تنها دسترسی به فرودگاه از طریق جاده (تاکسی، اتوبوس، خودرو شخصی) و مترو (که ایستگاه آن در ترمینال سلام است) است. کمبود پارکینگ‌های طولانی مدت (برای سفرهای چند روزه) و نبود هتل فرودگاهی ۵ ستاره برای ترانزیت مسافران، از نقاط ضعف اصلی است.

فرصت‌ها و راهکارها

بازار جهانی فرودگاه‌های هوشمند و تجارت فرودگاهی (Airport City) سالانه ۱۰۰ میلیارد دلار است. فرودگاه امام خمینی با ۱۴,۰۰۰ هکتار زمین (چندین برابر فرودگاه‌های اروپایی)، پتانسیل تبدیل شدن به یک شهر فرودگاهی (Airport City) با هتل، منطقه آزاد تجاری، مراکز لجستیک، و پارک‌های فناوری را دارد.

ایجاد برند فرودگاهی «IKA» (مخفف Imam Khomeini Airport) با لوگوی حرفه‌ای و حضور در شبکه‌های اجتماعی. بسیاری از مسافران خارجی نام فرودگاه را نمی‌دانند و در گوگل «فرودگاه تهران» جستجو می‌کنند.

ساخت هتل فرودگاهی ۵ ستاره در محوطه فرودگاه (مشابه هتل Novotel در فرودگاه شارل‌دگل پاریس، یا هتل Ibis در فرودگاه استانبول) برای مسافران ترانزیت و پروازهای با تاخیر.

توسعه ترمینال اختصاصی برای عتبات و حج در زمین ۵۰ هکتاری مجزا (در حال برنامه‌ریزی). این ترمینال می‌تواند با معماری اسلامی و خدمات ویژه زائر، یک برند مجزا در جهان اسلام باشد.

نوسازی تجهیزات ناوبری و رادار با همکاری کشورهای دوست و غیر غربی (چین، روسیه، هند، برزیل). استفاده از تجهیزات جایگزین که تحریم نباشند.

افتتاح موزه هوانوردی ایران در فرودگاه (با نمایش هواپیماهای قدیمی ایران ایر و هواپیماهای نیروی هوایی که بازنشسته شده‌اند).

ایده‌های رسانه‌ای و محتوایی

یک ویدیوی ۲ دقیقه‌ای با نام «دروازه آسمانی ایران» که از گیت خروج فرودگاه شروع می‌شود، نشان می‌دهد گردشگر خارجی از هواپیما پیاده می‌شود، از سالن عبور می‌کند، پاسپورتش را مهر می‌زند، و برای اولین بار وارد تهران می‌شود.

یک اینفوگرافیک از نقشه فرودگاه (ترمینال‌ها، باندها، پارکینگ، هتل، مترو، جاده دسترسی) و مقایسه آن با فرودگاه‌های بزرگ منطقه (دبی، استانبول، دوحه).

یک پادکست ۱۵ دقیقه‌ای با یک مهندس فرودگاه که از روزهای اول ساخت ترمینال سلام و چالش‌های تحریم در تهیه تجهیزات می‌گوید.

یک موشن گرافیک کوتاه با عنوان «فرودگاه امام خمینی چگونه کار می‌کند؟» (انیمیشن ۶۰ ثانیه‌ای) که مراحل ورود و خروج مسافر (چک‌این، پلیس، گمرک، بار، بوردینگ) را نشان می‌دهد.

فراخوان اقدام

ما به عنوان یک مجموعه تخصصی در حوزه برندسازی ملی و بازاریابی زیرساخت‌های حمل و نقل، آماده ارائه مشاوره، طراحی استراتژی بازاریابی، برندینگ و بسته‌بندی خدمات فرودگاهی به شرکت فرودگاه‌های ایران و سرمایه‌گذاران بخش خصوصی هستیم. اگر می‌خواهید دروازه آسمانی ایران را به یک مقصد تبدیل کنید، با ما تماس بگیرید.