برند ملی - ایرانی‌ها از سه هزار سال پیش زعفران می‌کاشتند. در سنگ‌نوشته‌های دوره هخامنشی، از زعفران به عنوان «طلای سرخ» نام برده شده است. بعدها زعفران از ایران به یونان، مصر، اسپانیا و سپس تمام جهان رفت. اما نکته عجیب این است که امروز اسپانیا با همان زعفران ایران، برند جهانی ساخته و ما هنوز در حسرت بسته‌بندی مناسب هستیم.

در پاییز که هوا رو به سردی می‌رود، دشت‌های تربت حیدریه، گناباد و قائنات رنگ بنفش به خود می‌گیرد. هزاران زن و مرد خراسانی با سحرگاهان به مزرعه می‌روند تا گل‌های بنفش را بچینند. هر گل فقط سه کلاله نازک و سرخ دارد. همین سه نخ نازک، دنیا را شگفت‌زده کرده است.

زعفران ایران در جهان حرف اول را می‌زند. از لحاظ عطر، رنگ و خلوص، هیچ رقیبی به پای آن نمی‌رسد. حتی افغانستان که سال‌هاست زعفران می‌کارد، کیفیتش به زعفران خراسان نزدیک هم نمی‌شود. اما بدبختی اینجاست که ما بلد نیستیم از این برتری استفاده کنیم. زعفران ایران با نام اسپانیا فروخته می‌شود و این یعنی یک فاجعه اقتصادی تمام عیار.

ارقام و مستندات

ایران سالانه بیش از ۳۰۰ تن زعفران تولید می‌کند. این رقم حدود ۹۰ درصد تولید جهانی را شامل می‌شود. استان خراسان رضوی و جنوبی بیش از ۸۰ درصد این تولید را به خود اختصاص داده‌اند.

هر کیلو زعفران مرغوب ایرانی در بازارهای داخلی حدود ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ دلار قیمت دارد. همین محصول پس از بسته‌بندی در اسپانیا، به ۵۰۰۰ دلار می‌رسد.

امارات، اسپانیا، چین و افغانستان بزرگترین مقاصد صادراتی زعفران ایران هستند. نکته تلخ اینکه اسپانیا زعفران خام ما را می‌خرد، بسته‌بندی می‌کند و سه برابر می‌فروشد.

زعفران ایران در سال ۲۰۲۲ به بیش از ۵۰ کشور جهان صادر شد و رکورد صادرات ۲۰۰ میلیون دلاری را ثبت کرد. رقمی که می‌توانست سه برابر باشد.

چالش‌ها و موانع

بزرگترین مشکل، برندسازی غلط و تاریخی اسپانیا است. اسپانیایی‌ها صد سال پیش یاد گرفتند که زعفران ایران را بخرند، بسته‌بندی کنند و با اسم خودشان بفروشند. امروز مشتری اروپایی فکر می‌کند زعفران یعنی اسپانیا.

تحریم بانکی و نقل و انتقال پول، صادرات مستقیم را بسیار سخت کرده است. به همین دلیل بیشتر صادرکنندگان مجبورند از واسطه‌های دبی یا ترکیه استفاده کنند و سود واقعی به جیب ایران نمی‌رود.

تقلب در زعفران یک آفت بزرگ است. اختلاط زعفران با کلاله زعفران چینی، گلرنگ، یا حتی رشته‌های ابریشم مصنوعی، اعتبار جهانی زعفران ایران را تخریب کرده است.

نبود یک برند ملی و استاندارد بسته‌بندی یکسان، باعث شده هر تولیدکننده‌ای به سبک خودش عمل ک