مرجع‌شناسی برند ملی؛ ۱۰ کتاب، ۵ پژوهشکده و ۳ شاخص معتبر جهانی

در شش مقاله قبل، از چیستی برند ملی تا مؤلفه‌هایش، از نیاز ایران تا تجربه کشورهای موفق، از باورهای غلط تا شاخص‌های اندازه‌گیری را مرور کردیم.

۱۸ خرداد ۱۴۰۵ ۵ دقیقه مطالعه ۰ دیدگاه

حالا نوبت یک نقشه راه است. برای خواننده‌ای که می‌خواهد در حوزه برندسازی ملی تخصص پیدا کند، از کجا شروع کند؟ چه کتابهایی بخواند؟ کدام پژوهشکده‌ها و موسسات را دنبال کند؟ به چه شاخص‌هایی مراجعه کند؟

این مقاله یک راهنمای عملی است. نه برای یک بار خواندن، بلکه برای بارها مراجعه کردن. سایت شما می‌تواند این صفحه را به عنوان «منابع پیشنهادی» همیشه در دسترس نگه دارد.

بخش اول: ۱۰ کتاب بنیادین درباره برند ملی

این کتابها به ترتیب از مقدماتی تا پیشرفته دسته‌بندی شده‌اند.

کتاب اول: «برند ملی؛ الفبای قدرت نرم برای مدیران» – سایمون انهولت

ساده‌ترین و کاربردی‌ترین کتاب برای شروع. انهولت بنیانگذار شاخص NBI است. این کتاب مفاهیم پایه را با مثال‌های فراوان توضیح می‌دهد. مناسب برای مدیران و غیرمتخصصان.

کتاب دوم: «رقابت‌پذیری هویتی» – سایمون انهولت

کمی تخصصی‌تر از کتاب اول. انهولت در این کتاب نشان می‌دهد چرا کشورها باید برند خود را مدیریت کنند و چگونه این کار را بکنند. مثال‌های موردی از کشورهای مختلف دارد.

کتاب سوم: «مکان؛ هویت، تصویر و اعتبار» – سایمون انهولت

کتاب دانشگاهی‌تر. برای کسانی که می‌خواهند مبانی نظری برند ملی را عمیقاً بفهمند. مناسب پژوهشگران و دانشجویان تحصیلات تکمیلی.

کتاب چهارم: «قدرت برند ملی» – پیتر ون هام

تمرکز این کتاب روی رابطه بین برند ملی و اقتصاد است. نشان می‌دهد برند ملی قوی چگونه صادرات، گردشگری و سرمایه‌گذاری را افزایش می‌دهد. پر از آمار و داده.

کتاب پنجم: «برندسازی کشورها» – کیث دین وی و دیگران

یک کتاب جمعی با مقالات متعدد از متخصصان مختلف. هر مقاله به یک جنبه از برندسازی ملی می‌پردازد. خوب برای دیدن تنوع دیدگاه‌ها.

کتاب ششم: «دیپلماسی عمومی و برند ملی» – نیکلاس کال

رابطه بین دیپلماسی عمومی و برند ملی را بررسی می‌کند. نشان می‌دهد سفارت‌ها و رسانه‌های برون‌مرزی چگونه می‌توانند به برند ملی کمک کنند یا آسیب بزنند.

کتاب هفتم: «برندسازی مکان در عصر دیجیتال» – روبرت گاورز

کتاب جدیدتری است (۲۰۲۰). تمرکز روی نقش شبکه‌های اجتماعی، اینفلوئنسرها و محتوای دیجیتال در ساخت برند ملی. برای فعالان رسانه خیلی مفید است.

کتاب هشتم: «کشور به عنوان برند» – فاطیما رحمان

نگاه متفاوت از منظر کشورهای در حال توسعه. نشان می‌دهد مدل‌های غربی برندسازی ملی همیشه برای کشورهای دیگر قابل کپی نیست. نقدهای جالبی دارد.

کتاب نهم: «اندازه‌گیری برند ملی» – جان بالمر

کاملاً تخصصی درباره روش‌شناسی شاخص‌های برند ملی. مناسب کسانی که می‌خواهند خودشان شاخص طراحی کنند یا تحقیقات کمی انجام دهند.

کتاب دهم: «راهنمای عملی برندسازی ملی برای کشورهای کوچک» – مارتین اُلیویه

کتابچه کوتاه اما کاربردی. تمرکز روی کشورهایی با منابع محدود. پر از چک‌لیست و مراحل عملی.

بخش دوم: ۵ پژوهشکده و مرکز مطالعاتی معتبر

اگر می‌خواهید اخبار و گزارش‌های به‌روز برند ملی را دنبال کنید، این پنج مرکز را نشان کنید.

مرکز اول: موسسه GfK (آلمان)

مدیریت شاخص Nation Brands Index. هر سال گزارش مفصل از رتبه‌بندی ۶۰ کشور منتشر می‌کند. وبسایتش پر از نمودار و تحلیل است.

مرکز دوم: FutureBrand (آمریکا – بریتانیا)

منتشرکننده شاخص Country Brand Index. گزارش‌های سالانه آنها رایگان و قابل دانلود است. تمرکز خوبی روی صنعت گردشگری و سفر دارد.

مرکز سوم: Bloom Consulting (اسپانیا)

شاخص Country Brand Ranking را منتشر می‌کند. تفاوتش با دو مرکز قبلی ترکیب ادراک و عملکرد است. گزارش‌های منطقه‌ای هم دارد (مثلاً برند ملی در خاورمیانه).

مرکز چهارم: موسسه Anholt (بریتانیا)

بنیان‌گذار نظریه برند ملی. البته خود سایمون انهولت دیگر مستقیماً در NBI نقش ندارد، اما موسسه او هنوز فعال است و مقالات و سخنرانی‌های تخصصی منتشر می‌کند.

مرکز پنجم: مرکز دیپلماسی عمومی و برند ملی (دانشگاه کالیفرنیا – آمریکا)

مرکز آکادمیک. بیشتر روی مبانی نظری و مقالات پژوهشی تمرکز دارد. خوب برای کسانی که می‌خواهند عمیق‌تر بروند.

بخش سوم: ۳ شاخص معتبر جهانی

شاخص اول: Nation Brands Index (NBI)

وبسایت: http://www.gfk.com/nbi

قدیمی‌ترین و جامع‌ترین. شش حوزه انهولت. نظرسنجی سالانه از ۲۰ کشور جهان.

شاخص دوم: Country Brand Index (CBI)

وبسایت: http://www.futurebrand.com

تمرکز بر سفر و کسب‌وکار. مناسب برای کشورهایی که هدفشان گردشگری و سرمایه‌گذاری است.

شاخص سوم: Bloom Consulting Country Brand Ranking

وبسایت: http://www.bloom-consulting.com

ترکیب ادراک و عملکرد. پوشش بیش از ۱۸۰ کشور. دو رتبه‌بندی جداگانه برای گردشگری و سرمایه‌گذاری.

بخش چهارم: منابع فارسی برای مخاطب ایرانی

کمتر منبع فارسی تخصصی در این حوزه هست، اما چند استثنا وجود دارد:

کتاب «برند ملی و دیپلماسی عمومی» – ترجمه محمدعلی بصیری

ترجمه خوبی از چند مقاله کلیدی انهولت و دیگران. نشر مرکز تحقیقات صداوسیما.

کتاب «قدرت نرم و برند ملی» – تالیف محسن روحی

نویسنده ایرانی. نگاهی به برند ملی از منظر سیاست خارجی ایران. انتقادهایی به عملکرد دستگاه‌های ایرانی دارد.

پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکتری در دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه تهران

هر سال چند پایان‌نامه خوب در این حوزه دفاع می‌شود. سایت IranDoc مخزن این آثار است.

مقاله‌های علمی پژوهشی در نشریات علوم ارتباطات و مدیریت بازرگانی

جستجوی ساده با کلیدواژه «برند ملی» در پایگاه مجلات علمی ایران (SID) نتایج خوبی می‌دهد.

مقاله پژوهشی «مرور نظاممند پژوهش‌های حوزه برندسازی ملی در ایران» نوشته محمدامین قاسمی پیربلوطی و حسن بشیر، تلاش کرده است به همین پرسش پاسخ دهد. نویسندگان با بررسی نظام‌مند ۵۰ مقاله علمی منتشرشده طی سال‌های ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۲، تصویری از وضعیت علمی این حوزه در ایران ارائه کرده‌اند.