آذرمیدخت صفوی از استادان و پژوهشگران هندی زبان و ادبیات فارسی است که بخش عمدهٔ فعالیت حرفه‌ای خود را به آموزش، پژوهش و گسترش مطالعات فارسی اختصاص داده است. کارنامهٔ او، افزون بر تدریس دانشگاهی، شامل پژوهش دربارهٔ ادبیات کلاسیک فارسی، تصحیح و معرفی متون، تدوین مجموعه‌های پژوهشی و فعالیت در نهادهای علمی مرتبط با زبان فارسی است.
اهمیت او برای مطالعات ایران‌شناسی در این است که زبان فارسی را نه صرفاً موضوعی دانشگاهی، بلکه بخشی از میراث ادبی و فرهنگی مشترک ایران و شبه‌قاره می‌داند. حضور طولانی‌مدت او در دانشگاه اسلامی علیگر و فعالیت‌های مرتبط با پژوهش و آموزش فارسی، او را به چهره‌ای مناسب برای معرفی در پروندهٔ خدمات ماندگار به زبان فارسی تبدیل می‌کند.
زندگی و تحصیلات
صفوی تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشگاه اسلامی علیگر در رشتهٔ زبان فارسی گذراند و مدرک دکتری خود را در سال ۱۹۷۴ دریافت کرد. موضوع رسالهٔ دکتری او دربارهٔ سعدی، با عنوان انگلیسی Saadi as a Humanist and Lyricist، بود؛ موضوعی که پیوند پژوهشی او با یکی از مهم‌ترین چهره‌های ادبیات کلاسیک ایران را نشان می‌دهد.
پس از پایان تحصیلات، فعالیت دانشگاهی خود را در گروه فارسی دانشگاه اسلامی علیگر ادامه داد و چندین دوره ریاست این گروه را بر عهده داشت. سوابق دانشگاهی او نشان‌دهندهٔ حضور مستمر در آموزش عالی و مطالعات زبان و ادبیات فارسی است.
کارنامه علمی و پژوهشی
پژوهش در ادبیات کلاسیک فارسی
بخشی از فعالیت‌های صفوی به بررسی ادبیات کلاسیک فارسی، از جمله آثار سعدی، اختصاص دارد. پژوهش دربارهٔ نویسندگان کلاسیک، بررسی سنت‌های ادبی و معرفی متون فارسی از محورهای مهم کار او بوده است.
تصحیح و معرفی متون
صفوی در تصحیح، ویرایش و معرفی متون تاریخی و ادبی فارسی نیز فعالیت داشته است. این نوع کار پژوهشی در حفظ و دسترس‌پذیر کردن میراث مکتوب اهمیت دارد؛ زیرا متون تاریخی و ادبی فارسی در هند، بخشی از اسناد فرهنگی و ادبی پیوند دیرینهٔ ایران و شبه‌قاره را تشکیل می‌دهند.
پژوهش دربارهٔ سنت‌های ادبی و عرفانی فارسی
از دیگر حوزه‌های فعالیت او، تدوین و انتشار پژوهش‌هایی دربارهٔ ادبیات عرفانی فارسی، مثنوی، تذکره‌نویسی و سنت‌های ادبی در شبه‌قاره است. این موضوعات به شناخت مسیر گسترش زبان فارسی و نقش آن در محیط‌های ادبی و فرهنگی خارج از مرزهای ایران کمک می‌کنند.
گسترش آموزش و پژوهش فارسی در هند
صفوی در فعالیت‌های علمی مرتبط با آموزش زبان فارسی و سازمان‌دهی پژوهش‌های دانشگاهی مشارکت داشته است. در سوابق معرفی‌شده از او، تأسیس مؤسسهٔ پژوهش‌های فارسی در دانشگاه اسلامی علیگر و مشارکت در شکل‌گیری مرکزی برای پژوهش زبان فارسی در این دانشگاه ذکر شده است. چنین فعالیت‌هایی از نظر نهادی اهمیت دارند؛ زیرا استمرار مطالعات فارسی به آموزش دانشگاهی، تربیت پژوهشگر و فراهم بودن امکانات پژوهشی وابسته است.
پیوندهای فرهنگی ایران و هند
فارسی در دوره‌های مختلف تاریخی، زبان مهمی در فرهنگ درباری، تاریخ‌نگاری، ادبیات و ارتباطات علمی شبه‌قاره بوده است. پژوهشگرانی مانند آذرمیدخت صفوی با بررسی متون و سنت‌های ادبی فارسی در هند، به شناخت این میراث مشترک کمک می‌کنند.
اهمیت این فعالیت‌ها برای ایران‌شناسی فقط در معرفی آثار ایرانی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه شامل بررسی چگونگی انتقال، حفظ و بازآفرینی زبان و ادبیات فارسی در جوامع دیگر نیز هست.
جوایز و تقدیرها
در معرفی‌های زندگی‌نامه‌ای منتشرشده دربارهٔ صفوی، از دریافت جوایزی در حوزهٔ خدمات علمی به زبان فارسی، از جمله جایزهٔ سعدی و تقدیرهای مرتبط با فعالیت‌های پژوهشی او یاد شده است. برای ثبت جزئیات هر جایزه، بهتر است عنوان رسمی، سال و نهاد اعطاکننده با سند اولیه تطبیق داده شود.
تقدیر در جشنوارهٔ فارابی
در چهاردهمین جشنوارهٔ بین‌المللی فارابی، آذرمیدخت صفوی در بخش بین‌الملل و در گروه «شخصیت‌های پیشرو خارجی» در حوزهٔ ایران‌شناسی از کشور هند معرفی شد. این عنوان در فهرست برگزیدگان جشنواره آمده است.
معرفی او در پروندهٔ «برند ملی ایران» با معیار خدمات حرفه‌ای ماندگار تناسب دارد؛ زیرا فعالیت‌هایش به آموزش و پژوهش زبان فارسی و حفظ میراث ادبی فارسی در هند مربوط است و به یک کتاب یا مقالهٔ منفرد محدود نمی‌شود.
منابع
۱. دانشگاه اسلامی علیگر، گروه زبان فارسی، «فهرست رؤسای پیشین گروه فارسی».
۲. دانشگاه اسلامی علیگر، مرکز داراشکوه برای تفاهم و گفت‌وگوی بین‌دینی، معرفی اعضای هیئت علمی و اعضای بازنشسته.
۳. دانشگاه اسلامی علیگر، مؤسسهٔ پژوهش‌های فارسی، «اخبار و انتشارات».
۴. خبرگزاری مهر، «برگزیدگان چهاردهمین جشنواره بین‌المللی فارابی معرفی و تقدیر شدند»؛ برای تأیید حضور صفوی در بخش شخصیت‌های پیشرو خارجی در حوزهٔ ایران‌شناسی.