دکتر جواد اژه‌ای، روان‌شناس، استاد دانشگاه و مدیر علمی و آموزشی ایرانی، از چهره‌هایی بود که در پیوند میان روانشناسی دانشگاهی، آموزش و پرورش و رشد استعدادهای جوان فعالیت کرد. کارنامهٔ او شامل تدریس و پژوهش در روانشناسی، تألیف و ترجمهٔ آثار تخصصی، مشارکت در شکل‌گیری نهادهای حرفه‌ای و مدیریت سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان بود.
زندگی و تحصیلات
جواد اژه‌ای در پنجم فروردین ۱۳۲۷ در اصفهان متولد شد. او در کنار تحصیلات حوزوی، تحصیلات دانشگاهی خود را در رشتهٔ روانشناسی ادامه داد و مدرک کارشناسی این رشته را از دانشگاه اصفهان دریافت کرد. سپس برای ادامهٔ تحصیل به اتریش رفت و دکترای روانشناسی تجربی را از دانشگاه دولتی وین گرفت.
پس از بازگشت به ایران، فعالیت‌های آموزشی و دانشگاهی خود را گسترش داد و در دانشگاه تهران و دانشگاه تربیت مدرس تدریس کرد. زمینه‌های تدریس او شامل روانشناسی اجتماعی، روانشناسی تربیتی، نظریه‌ها و مکاتب روانشناسی، سنجش هوش و استعداد و آسیب‌شناسی اجتماعی بود.
نقش در توسعهٔ روانشناسی ایران
یکی از جنبه‌های مهم کارنامهٔ اژه‌ای، تلاش برای تقویت ساختار حرفه‌ای روانشناسی در ایران بود. او در شکل‌گیری و فعالیت انجمن ایرانی روانشناسی مشارکت داشت و در انتشار مجلهٔ تخصصی «روانشناسی» نقش ایفا کرد. این فعالیت‌ها به گسترش ارتباط میان پژوهشگران، استادان دانشگاه و جامعهٔ حرفه‌ای روانشناسی کمک کرد.
آثار و فعالیت‌های علمی او موضوعاتی چون روانشناسی، مشاوره و راهنمایی، مسائل اجتماعی و ارتباط میان اندیشهٔ اسلامی و روانشناسی را دربرمی‌گرفت. در کنار تدریس و تألیف، راهنمایی دانشجویان و مشارکت در فعالیت‌های علمی نیز بخش مهمی از کارنامهٔ او بود.
خدمت به پرورش استعدادهای درخشان
اژه‌ای از سال ۱۳۶۶ تا ۱۳۸۸ ریاست سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان (سمپاد) را بر عهده داشت. این دورهٔ طولانی، بخش شاخصی از کارنامهٔ مدیریتی او به شمار می‌رود.
او در این مسئولیت بر شناسایی، آموزش و پرورش دانش‌آموزان مستعد تمرکز داشت. فعالیتش در این حوزه، روانشناسی را با مسائل عملی آموزش و پرورش پیوند می‌داد؛ از جمله توجه به تفاوت‌های فردی، سنجش استعداد و فراهم‌کردن فرصت‌های آموزشی برای دانش‌آموزان توانمند.
اژه‌ای همچنین مسئولیت نمایندگی رهبری در امور دانشجویان ایرانی مقیم اروپا و آمریکا را بر عهده داشت و در فعالیت‌های آموزشی و فرهنگی مرتبط با دانشجویان ایرانی خارج از کشور مشارکت کرد.
آثار و نوشته‌ها
از آثار شناخته‌شدهٔ مرتبط با نام جواد اژه‌ای می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد:
- هدایت و مشورت در اسلام: دربارهٔ راهنمایی و مشاوره با رویکرد اسلامی.
- آسیب‌شناسی اجتماعی: دربارهٔ مسائل و آسیب‌های اجتماعی.
- روانشناسی از دیدگاه دانشمندان اسلامی: اثری در بررسی دیدگاه‌های اندیشمندان اسلامی دربارهٔ روانشناسی.
- مبانی مشاوره و راهنمایی: از موضوعات مرتبط با فعالیت علمی و آموزشی او.
برای ثبت کتاب‌شناختی نهایی در وب‌سایت، بهتر است مشخصات هر عنوان، از جمله سال انتشار، ناشر و سهم دقیق اژه‌ای در تألیف یا همکاری، جداگانه با فهرست کتابخانه‌ای معتبر تطبیق داده شود.
جایگاه و میراث
جواد اژه‌ای در سال ۱۳۹۹ درگذشت. میراث حرفه‌ای او را می‌توان در سه حوزه خلاصه کرد: گسترش آموزش و پژوهش روانشناسی، مشارکت در توسعهٔ نهادهای تخصصی این رشته و مدیریت برنامه‌های پرورش استعدادهای درخشان.
اهمیت او صرفاً به آثار مکتوب یا یک دستاورد منفرد محدود نبود؛ ترکیب فعالیت علمی، آموزش دانشگاهی و مسئولیت‌های بلندمدت در حوزهٔ استعدادپروری، جایگاه او را در تاریخ معاصر روانشناسی و آموزش ایران شکل می‌دهد.
افتخار
در پانزدهمین جشنوارهٔ بین‌المللی فارابی، از جواد اژه‌ای در بخش ویژه با عنوان «شخصیت پیشگام علوم انسانی و اسلامی» در رشتهٔ روانشناسی تجلیل شد. این عنوان به کارنامهٔ گستردهٔ او در عرصهٔ علمی و حرفه‌ای مربوط است.
منابع
۱. درگاه اطلاع‌رسانی استعدادهای درخشان، معرفی و یادبود دکتر جواد اژه‌ای:
https://nodet.net/
۲. درگاه اطلاع‌رسانی استعدادهای درخشان، یادداشت دربارهٔ نقش اژه‌ای در جامعهٔ روانشناسی:
https://nodet.net/۱۳۹۹/۱۱/۱۱/رخنه‌ای-برای-جامعه-روانشناسی-دکتر-فتح/
۳. گزارش برگزیدگان پانزدهمین جشنوارهٔ بین‌المللی فارابی:
https://ofogheeghtesad.com/political/tasnimnews/۳۳۳۰۳۱/
۴. مگیران، اطلاعات نشریهٔ «روانشناسی» و مسئولیت‌های علمی مرتبط:
https://www.magiran.com/magazine/about/۱۳۸۳