غالیه امزکی‌قیـزی قمبربکوا (Galiya Amzekyzy Kambarbekova) ایران‌شناس و پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی در قزاقستان است. او در دانشکدهٔ شرق‌شناسی دانشگاه ملی قزاقستان به نام فارابی در آلماتی فعالیت دانشگاهی دارد و از زمینه‌های تخصصی پژوهش او می‌توان به ایران‌شناسی، تاریخ آسیای مرکزی و بررسی منابع و نسخه‌های خطی فارسی اشاره کرد.
قمبربکوا تحصیلات کارشناسی خود را در دانشکدهٔ شرق‌شناسی دانشگاه ملی قزاقستان گذراند و برای ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی به دانشگاه تهران رفت؛ جایی که دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری خود را تکمیل کرد. این مسیر علمی، فعالیت او را در پیوند میان سنت دانشگاهی ایران و مراکز شرق‌شناسی آسیای مرکزی قرار داده است.
او از سال ۲۰۰۴ در مؤسسهٔ شرق‌شناسی ر. ب. سلیمانوفِ کمیتهٔ علوم وزارت آموزش و علوم قزاقستان نیز سابقهٔ فعالیت پژوهشی داشته و از سال ۲۰۱۲ در دانشگاه ملی قزاقستان به تدریس و پژوهش مشغول بوده است.
عنوان و حضور در پانزدهمین جشنوارهٔ بین‌المللی فارابی
در پانزدهمین جشنوارهٔ بین‌المللی فارابی، غالیه قمبربکوا در گروه «شخصیت‌های پیشروی خارجی» معرفی شد. در فهرست منتشرشده از برگزیدگان، دلیل انتخاب او «آثار برجسته و خدمات علمی بسیار در زمینهٔ ایران‌شناسی» عنوان شده است. همچنین در خبر جشنواره آمده که نامزدی او از سوی رایزنی فرهنگی ایران در قزاقستان معرفی شده بود.
این عنوان با هدف بانک «برند ملی ایران» تناسب دارد؛ زیرا تقدیر از او ناظر بر کارنامه و خدمات علمی در یک حوزهٔ تخصصی است، نه صرفاً انتخاب یک کتاب یا مقاله به‌عنوان اثر برتر.
حوزه‌های تخصصی و خدمات علمی
۱. ایران‌شناسی در آسیای مرکزی
فعالیت دانشگاهی قمبربکوا به توسعهٔ مطالعات ایران در قزاقستان و محیط علمی آسیای مرکزی پیوند دارد. تدریس و پژوهش در دانشگاه ملی قزاقستان، به استمرار آموزش و تحقیق دربارهٔ زبان، تاریخ و منابع ایرانی در این منطقه کمک می‌کند.
۲. نسخه‌شناسی و منابع فارسی
یکی از محورهای پژوهشی او بررسی نسخه‌های خطی فارسی و منابع تاریخی است. نسخه‌های فارسی در کتابخانه‌های ایران، آسیای مرکزی، هند، ترکیه و مجموعه‌های اروپایی نگهداری می‌شوند و مطالعهٔ آن‌ها برای شناخت تاریخ، فرهنگ و مناسبات سیاسی منطقه اهمیت دارد.
پژوهش در این حوزه می‌تواند به شناسایی منابع کمتر شناخته‌شده، بررسی تاریخ انتقال متون و شناخت شبکه‌های فرهنگی میان ایران و مناطق همسایه کمک کند.
۳. تاریخ آسیای مرکزی و منابع تاریخی فارسی
متون تاریخی فارسی از منابع مهم برای مطالعهٔ دودمان‌ها، حکومت‌ها و مناسبات سیاسی آسیای مرکزی در دوره‌های مختلف‌اند. قمبربکوا در پژوهش‌های خود به منابع فارسی مربوط به تاریخ منطقه، از جمله متون تاریخی دوره‌های میانه و اوایل دوران جدید، توجه داشته است.
از نمونه‌های کار مشترک او می‌توان به پژوهش‌هایی دربارهٔ گزارش‌های تاریخی خواندمیر در باب تاریخ و شخصیت‌های سیاسی آسیای مرکزی اشاره کرد.
۴. واژه‌نامه‌ها و میراث زبان فارسی ـ جغتایی
از زمینه‌های مشخص پژوهشی او، بررسی فرهنگ‌های واژگانی منتشرنشدهٔ جغتایی ـ فارسی متعلق به سده‌های شانزدهم تا هجدهم میلادی است. این منابع برای شناخت تاریخ واژگان، ارتباط زبان‌ها و مناسبات فرهنگی در قلمروهای فارسی‌زبان و ترک‌زبان ارزش دارند.
مطالعهٔ چنین آثاری علاوه بر اهمیت زبان‌شناختی، به درک بهتر تعاملات فرهنگی و علمی در آسیای مرکزی کمک می‌کند.
۵. همکاری‌های علمی بین‌المللی
قمبربکوا در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ در چارچوب برنامهٔ علمی «بولاشاک» در مرکز پژوهش جهان ایرانی (CeRMI) وابسته به مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه (CNRS) حضور پژوهشی داشت. موضوعات معرفی‌شده برای فعالیت او در این مرکز، تاریخ آسیای مرکزی و نسخه‌شناسی نسخه‌های فارسی بوده است.
این همکاری نمونه‌ای از پیوند پژوهشگران آسیای مرکزی با مراکز بین‌المللی مطالعات ایران و نسخه‌شناسی است.
نمونه‌هایی از آثار و پژوهش‌ها
بر اساس نمایه‌های علمی و فهرست آثار منتشرشده، پژوهش‌های زیر از نمونه‌های قابل اشاره در کارنامهٔ قمبربکوا هستند:
- Structural Analysis of Unpublished Chagatai-Persian Dictionaries of the 16th–18th Centuries: Lexicographic and Sociocultural Aspects — بررسی ساختار واژه‌نامه‌های منتشرنشدهٔ جغتایی ـ فارسی از سده‌های شانزدهم تا هجدهم میلادی و ابعاد زبان‌شناختی و فرهنگی آن‌ها.
- Persian Books of Munshi Naval Kishor’s Publisher House Which Are Stored in the National and Science Library of Kazakhstan — پژوهشی دربارهٔ کتاب‌های فارسی منتشرشده در بنگاه نشر منشی نول‌کیشور که در کتابخانه‌های ملی و علمی قزاقستان نگهداری می‌شوند.
- پژوهش‌های مشترک دربارهٔ گزارش‌های خواندمیر از تاریخ آسیای مرکزی و شخصیت‌های سیاسی منطقه در سده‌های پانزدهم و شانزدهم میلادی.
این نمونه‌ها نشان می‌دهند که فعالیت علمی او به بررسی منابع، نسخه‌ها و متون تاریخی فارسی و نقش آن‌ها در بازسازی تاریخ فرهنگی منطقه مربوط است. برای درج مشخصات کامل کتاب‌شناختی هر اثر در پایگاه، بهتر است عنوان مجله، شماره، صفحات و DOI در نسخهٔ نهایی با صفحهٔ ناشر تطبیق داده شود.
اهمیت برای برند ملی ایران
میراث فارسی تنها به جغرافیای سیاسی امروز ایران محدود نیست؛ زبان فارسی در دوره‌های مختلف، زبان علم، ادب و نگارش تاریخ در بخش‌های گسترده‌ای از آسیای مرکزی و مناطق پیرامونی بوده است. حفظ و مطالعهٔ نسخه‌های فارسی و شناسایی منابع تاریخی این حوزه، در شناخت میراث مشترک ایران و منطقه اهمیت دارد.
فعالیت قمبربکوا در دانشگاه، مؤسسات پژوهشی و همکاری‌های بین‌المللی، به استمرار مطالعات ایران‌شناسی در قزاقستان و بررسی میراث مکتوب فارسی کمک می‌کند. از این منظر، او نمونه‌ای از پژوهشگران غیرایرانی است که از مسیر آموزش، پژوهش و مطالعهٔ منابع تاریخی در معرفی میراث علمی و فرهنگی ایران نقش دارند.
برای بانک «برند ملی ایران»، جایگاه او در دستهٔ چهره‌های بین‌المللیِ خدمت‌گزار ایران‌شناسی تعریف می‌شود؛ نه به‌عنوان دانشمند ایرانی، بلکه به‌عنوان پژوهشگر قزاقستانی با کارنامه‌ای مرتبط با زبان و میراث مکتوب فارسی.
مشخصات کوتاه
- نام فارسی: غالیه قمبربکوا
- نام کامل لاتین: Galiya Amzekyzy Kambarbekova
- کشور: قزاقستان
- حوزهٔ تخصصی: ایران‌شناسی، نسخه‌شناسی متون فارسی، تاریخ آسیای مرکزی
- تحصیلات تکمیلی: کارشناسی ارشد و دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران