برند ملی - در جهان امروز، تصویر کشورها دیگر فقط در رسانه‌های سنتی یا از مسیر دیپلماسی رسمی شکل نمی‌گیرد.

امروز این تصویر در اینستاگرام، یوتیوب، ایکس، تیک‌تاک، موتورهای جست‌وجو، پلتفرم‌های استریم، بازی‌های آنلاین، هوش مصنوعی و شبکه‌های اجتماعی ساخته می‌شود.

در واقع، اینترنت به مهم‌ترین میدان رقابت کشورها برای کسب قدرت نرم و اثرگذاری بر افکار عمومی جهان تبدیل شده است.

به همین دلیل، حکمرانی فضای مجازی دیگر صرفاً یک موضوع فنی یا امنیتی نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد ملی برای ساخت تصویر، روایت و برند یک کشور محسوب می‌شود.

در ایران نیز شورای عالی فضای مجازی به‌عنوان عالی‌ترین نهاد سیاست‌گذاری این حوزه، مسئول تعیین راهبردهای کلان، هماهنگی میان دستگاه‌ها و هدایت سیاست‌های فضای مجازی است.

اما پرسش اصلی این است:

اگر این شورا مسئول حکمرانی دیجیتال ایران است، چرا هنوز تصویر ایران در اینترنت را دیگران می‌سازند؟

جهان تغییر کرد؛ آیا حکمرانی دیجیتال ایران هم تغییر کرد؟

در قرن بیست‌ویکم، کشورها دیگر تنها با اقتصاد و ارتش رقابت نمی‌کنند؛ بلکه در میدان روایت‌های دیجیتال نیز با یکدیگر رقابت دارند.

کره‌جنوبی از یوتیوب و صنایع سرگرمی قدرت نرم ساخت، آمریکا با اکوسیستم فناوری و شبکه‌های اجتماعی نفوذ جهانی خود را گسترش داد، چین پلتفرم‌های بومی قدرتمند ایجاد کرد و کشورهای منطقه نیز سرمایه‌گذاری گسترده‌ای بر اقتصاد دیجیتال و اینفلوئنسرها انجام داده‌اند.

در چنین شرایطی، فضای مجازی دیگر صرفاً یک بستر ارتباطی نیست؛ بلکه بخشی از زیرساخت قدرت ملی است.

مسئله اول؛ غلبه نگاه امنیتی بر نگاه تمدنی

یکی از مهم‌ترین چالش‌های حکمرانی دیجیتال در ایران، غلبه نگاه امنیتی بر نگاه توسعه‌محور است.

بخش مهمی از سیاست‌گذاری‌ها بر کنترل، محدودسازی و مدیریت تهدیدها متمرکز شده، در حالی که فضای مجازی می‌تواند یکی از مهم‌ترین ابزارهای تولید قدرت نرم، روایت‌سازی و معرفی ظرفیت‌های ایران باشد.

کشوری که نتواند در فضای دیجیتال روایت جذاب، محتوای رقابت‌پذیر و تجربه کاربری اثرگذار تولید کند، به‌تدریج جایگاه خود را در رقابت جهانی روایت‌ها از دست خواهد داد.

مسئله دوم؛ حضور محدود ایران در پلتفرم‌های جهانی

ایران از نظر تمدنی، فرهنگی و انسانی ظرفیت‌های فراوانی دارد، اما سهم آن از اقتصاد جهانی محتوا و پلتفرم‌های بین‌المللی بسیار محدود است.

تعداد اندک تولیدکنندگان محتوای جهانی، رسانه‌های دیجیتال اثرگذار، برندهای بین‌المللی و محصولات فرهنگی فراگیر باعث شده سهم ایران در شکل‌دهی به روایت جهانی فضای مجازی کمتر از ظرفیت‌های واقعی آن باشد.

در حالی که بسیاری از کشورها با اتکا به همین ابزارها توانسته‌اند تصویر خود را در جهان بازسازی کنند.

مسئله سوم؛ نبود راهبرد واحد برای روایت دیجیتال

هر کشور موفق، راهبرد مشخصی برای روایت خود در فضای دیجیتال دارد.

اما در ایران، هر دستگاه، هر نهاد و هر سازمان مسیر ارتباطی خود را دنبال می‌کند.

این پراکندگی موجب شده روایت ایران در فضای مجازی فاقد انسجام، هماهنگی و پیام واحد باشد.

در چنین شرایطی، طبیعی است که روایت‌های رقیب بتوانند سهم بیشتری در شکل‌دهی به افکار عمومی جهانی پیدا کنند.

مسئله چهارم؛ عقب‌ماندگی در اقتصاد خلاق دیجیتال

اقتصاد دیجیتال امروز بر پایه محتوا، داده، سرگرمی، بازی‌های رایانه‌ای، هوش مصنوعی، پلتفرم‌ها و صنایع خلاق شکل گرفته است.

در حالی که ایران از نیروی انسانی خلاق و ظرفیت‌های فرهنگی گسترده برخوردار است، هنوز نتوانسته سهم قابل توجهی در بازار جهانی محتوای دیجیتال، بازی‌های رایانه‌ای، انیمیشن یا پلتفرم‌های بین‌المللی به دست آورد.

این در حالی است که همین حوزه‌ها می‌توانند یکی از مؤثرترین ابزارهای بهبود تصویر جهانی ایران باشند.

مسئله پنجم؛ ضعف در دیپلماسی دیجیتال

امروز دیپلماسی تنها در سفارتخانه‌ها انجام نمی‌شود.

کشورها از شبکه‌های اجتماعی، کمپین‌های دیجیتال، اینفلوئنسرها و تولید محتوای چندزبانه برای اثرگذاری بر افکار عمومی جهان استفاده می‌کنند.

در مقابل، حضور دیجیتال رسمی ایران هنوز بیشتر حالت تدافعی و واکنشی دارد و کمتر توانسته روایت‌هایی تولید کند که در مقیاس جهانی دیده شوند و بر مخاطبان بین‌المللی اثر بگذارند.

مسئله ششم؛ فاصله با نسل جدید

نسل جدید جهان بیش از هر زمان دیگری در فضای دیجیتال زندگی می‌کند.

منبع اصلی شناخت این نسل از کشورها، شبکه‌های اجتماعی، پلتفرم‌های ویدئویی، بازی‌های آنلاین و تولیدکنندگان محتوا هستند؛ نه رسانه‌های سنتی.

اگر کشوری نتواند در این فضا حضور مؤثر داشته باشد، ارتباط خود را با بخش مهمی از افکار عمومی آینده جهان از دست خواهد داد.

مسئله هفتم؛ غلبه تنظیم‌گری بر برندسازی

در سال‌های گذشته، بخش مهمی از انرژی حکمرانی فضای مجازی صرف تنظیم‌گری، محدودسازی و مدیریت پلتفرم‌ها شده است.

در حالی که پرسش مهم‌تر این است که ایران برای ساختن تصویر خود در اینترنت چه کرده است؟

برند ملی با حذف روایت‌های دیگر شکل نمی‌گیرد؛ بلکه با تولید روایت‌های جذاب، معتبر و قابل رقابت ساخته می‌شود.

چه باید کرد؟

1. تغییر رویکرد از کنترل به قدرت نرم دیجیتال

فضای مجازی باید نه صرفاً به‌عنوان یک تهدید، بلکه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای قدرت نرم و توسعه ملی دیده شود.

2. تدوین راهبرد ملی روایت دیجیتال ایران

ایران به یک راهبرد منسجم برای مدیریت تصویر خود در اینترنت نیاز دارد؛ راهبردی که میان همه دستگاه‌های مسئول هماهنگی ایجاد کند.

3. سرمایه‌گذاری بر اقتصاد خلاق دیجیتال

بازی‌های رایانه‌ای، انیمیشن، تولید محتوای چندزبانه، پلتفرم‌های دیجیتال، اینفلوئنسرها و صنایع خلاق باید بخشی از راهبرد قدرت ملی ایران باشند.

4. حمایت از تولیدکنندگان محتوای جهانی

امروز یک تولیدکننده محتوای موفق می‌تواند بیش از بسیاری از نهادهای رسمی در معرفی ایران به جهان اثرگذار باشد.

حمایت از چنین ظرفیت‌هایی، سرمایه‌گذاری برای قدرت نرم کشور است.

5. ساخت برند دیجیتال ایران

ایران باید در فضای دیجیتال جهانی با تصویری خلاق، فرهنگی، نوآور، علمی و انسانی شناخته شود؛ نه صرفاً از دریچه بحران‌ها و منازعات سیاسی.

پرسش پایانی

اگر شورای عالی فضای مجازی مسئول حکمرانی دیجیتال ایران است، چرا هنوز تصویر ایران در اینترنت را دیگران می‌سازند؟