«جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران» به عنوان یک مؤسسه عمومی، غیردولتی و عام‌المنفعه، یکی از قدیمی‌ترین و قدرتمندترین نهادهای امدادی و انسان‌دوستانه در سطح ملی و بین‌المللی به‌شمار می‌رود. این جمعیت به عنوان عضوی فعال از «نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر»، نقش محوری در کاهش آلام بشری، تسکین دردهای ناشی از سوانح طبیعی و انسان‌ساز، و ارتقای تصویر صلح‌طلبانه و بشردوستانه ایران در جهان ایفا می‌کند.
۱. سیر تحول تاریخی (۱۳۰۱ تا کنون)
- تأسیس و رسمیت بین‌المللی (۱۳۰۱ خورشیدی / ۱۹۲۲ میلادی): جمعیت ملی ایران پس از پذیرش کنوانسیون ژنو با نام «جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران» تاسیس شد. با دیپلماسی فعال، نشان شیر و خورشید سرخ در کنفرانس ژنو (۱۹۲۹) به عنوان سومین نشان رسمی و تحت حمایت حقوق بین‌الملل بشردوستانه به تصویب رسید.
- تغییر نشان پس از انقلاب (۱۳۵۹ خورشیدی / ۱۹۸۰ میلادی): پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایران جایگزینی نشان «هلال احمر» به جای شیر و خورشید سرخ را به دولت سوئیس (امین کنوانسیون‌های ژنو) اعلام کرد و نام آن به «جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران» تغییر یافت.
۲. اصول، شعار و اهداف راهبردی
- شعار محوری: «کرامت انسانی، تسکین آلام بشری، ترویج صلح و دوستی».
- اهداف عالیه: تلاش برای تسکین آلام بشری، کوشش در جهت برقراری دوستی و صلح پایدار میان ملت‌ها، حمایت از سلامت و زندگی انسان‌ها بدون تبعیض و حفظ کرامت انسانی بر پایه اصول ۷ گانه بین‌المللی (بشردوستی، بی‌طرفی، بی‌غرضی، استقلال، خدمات داوطلبانه، یگانگی و جهان‌شمولی).
۳. شبکه اجرایی و سازمان‌های زیرمجموعه
- سازمان امداد و نجات: مرکز مدیریت بحران و پاسخ‌گویی به حوادث و سوانح طبیعی (شماره ملی ۱۱۲).
- سازمان داوطلبان: جذب و سامان‌دهی توان خیرین و داوطلبان در پروژه‌های حمایتی و محرومیت‌زدایی.
- سازمان جوانان: آموزش و تربیت کودکان و جوانان در کانون‌های دانشجویی و دانش‌آموزی.
- سازمان تدارکات پزشکی و مراکز درمانی برون‌مرزی: تولید دارو و تجهیزات پزشکی، ارائه خدمات توان‌بخشی و اداره ده‌ها مرکز درمانی در کشورهای آسیایی و آفریقایی.
۴. دیپلماسی بشردوستانه و افتخارات بین‌المللی
- دریافت نشان عالی «هانری داویسون»: اعطا شده توسط فدراسیون بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر (IFRC) به پاس فعالیت‌های درخشان بشردوستانه ایران در شرایط تحریم.
- حضور فعال در بحران‌های جهانی: اعزام سریع تیم‌های امدادی و ارسال کمک‌های انسان‌دوستانه به زلزله‌زدگان و آسیب‌دیدگان جنگ‌ها در منطقه و جهان.