سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران» (IRIB) به عنوان تنها متولی قانونی و حاکمیتی پخش برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی در کشور (بر اساس اصل ۱۷۵ قانون اساسی)، قدرتمندترین و فراگیرترین ابزار دیپلماسی رسانه‌ای، مدیریت ادراک عمومی و بازنمایی هویت ملی ایران در عرصه داخلی و بین‌المللی محسوب می‌شود.
۱. ارکان و محورهای دیپلماسی رسانه‌ای صدا و سیما
- معاونت برون‌مرزی و روایتگری فراملی: شبکه‌های بین‌المللی نظیر Press TV (انگلیسی)، العالم (عربی)، Hispan TV (اسپانیایی)، شبکه سحر و پلتفرم Pars Today، خط مقدم دستگاه رسانه‌ای کشور در شکستن انحصار خبری غربی، ارائه «روایت اول» و خنثی‌سازی پروژه‌های ایران‌هراسی در قاره‌های مختلف هستند.
- تقویت هویت ملی و عدالت رسانه‌ای (شبکه‌های سراسری و استانی): اجرای پویش‌ها و برنامه‌های شاخص کشوری (مانند رویداد «ایران جان») و تخصیص آنتن شبکه‌های سراسری به ظرفیت‌های استانی، نقش کلیدی در معرفی رنگین‌کمان قومی، اقلیمی، صنعتی و گردشگری ایران داشته و به شکستن تمرکزگرایی در برندسازی بومی کمک کرده است.
- صادرات نرم‌افزار فرهنگی و هنری: تولید و صادرات سریال‌های فاخر تاریخی، مذهبی و داستانی (نظیر یوسف پیامبر، مختارنامه و انیمیشن‌های ایرانی) به کشورهای منطقه، جهان اسلام و آمریکای لاتین که تصویر معنوی، هنری و تمدنی ایران را در میان دهها میلیون مخاطب خارجی تحکیم کرده است.
- بازنمایی پیشرفت‌های علمی و صنعتی: پوشش گسترده دستاوردهای دانش‌بنیان، هسته‌ای، پزشکی، فضایی و دفاعی کشور به منظور اصلاح تصویر ذهنی جهانیان و تثبیت برند ایران به عنوان یک کشور پیشرفته و صاحب فناوری.
۲. چالش‌ها و موانع ساختاری
۱. انسداد و سانسور دیجیتالی (De-platforming): قطع یک‌جانبه سیگنال‌های ماهواره‌ای و مسدودسازی حساب‌های رسمی شبکه‌های برون‌مرزی صدا و سیما در شبکه‌های اجتماعی غربی (یوتیوب، ایکس، متا).
۲. رقابت نابرابر رسانه‌ای: حجم بالای سرمایه‌گذاری رسانه‌های معاند و غول‌های خبری جهان برای تضعیف مرجعیت رسانه‌ای داخلی.
۳. لزوم تحول در دیپلماسی الگوریتمی: ضرورت نوسازی فرمی و ساختاری برای جذب نسل جدید و حضور فعال‌تر در پلتفرم‌های تعاملی و هوش مصنوعی.
۳. راهکارهای ارتقای جایگاه رسانه ملی در دیپلماسی رسانه‌ای
- هم‌افزایی فرادستگاهی: ایجاد شورای عالی دیپلماسی رسانه‌ای با همکاری وزارت امور خارجه، وزارت میراث فرهنگی و سازمان توسعه تجارت جهت پیوند دیپلماسی خبری، تجاری و گردشگری.
- تولیدات مشترک بین‌المللی: مشارکت در ساخت مستندها و پروژه‌های فاخر سینمایی و تلویزیونی با کشورهای عضو پیمان‌های بریکس، شانگهای و کشورهای اسلامی.
- تثبیت شعار برند: معرفی ایران به عنوان «مهد فرهنگ، تمدن، صلح، هنر و فناوری نوظهور» در تمامی تولیدات رسانه‌ای.
