«سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران» موسسه‌ای پژوهشی، خدماتی، علمی و صنعتی است که زیر نظر مستقیم ریاست جمهوری اداره می‌شود. این سازمان به عنوان عالی‌ترین مرجع گنجینه‌داری اسناد و صیانت از حافظه مکتوب و مستند کشور، مسئولیت گردآوری، حفاظت، سازماندهی و اشاعه کلیه آثار مکتوب، غیرمکتوب و اسناد تاریخی ایران را بر عهده دارد.
۱. سیر تحول تاریخی و ادغام جامع
- تأسیس کتابخانه ملی (۱۳۱۶): افتتاحی رسمی در سال ۱۳۱۶ خورشیدی به همت علی‌اصغر حکمت با گردآوری کتب دارالفنون و کتابخانه معارف.
- تأسیس سازمان اسناد ملی (۱۳۴۹): تشکیل سازمان اسناد ملی ایران جهت جمع‌آوری، نگهداری و ارزشیابی اسناد دولتی و راکد.
- ادغام ساختاری (۱۳۸۱): با تصویب مجلس شورای اسلامی، دو نهاد کتابخانه ملی و سازمان اسناد ملی ادغام شده و ساختار جامع فعلی را تشکیل دادند.
۲. خدمات حاکمیتی و مرجعیت علمی
- قانون واسپاری و صدور فیپا: الزام قانونی ناشران به واسپاری نسخه‌هایی از کلیه آثار منتشرشده، و مدیریت صدور فیپا (فهرست‌نویسی پیش از انتشار)، شابک و شابم.
- گنجینه‌های خطی و اسنادی: نگهداری از بیش از ۴۰ هزار نسخه خطی و نفیس و میلیون‌ها سند تاریخی و پرونده ملی.
- دیجیتال‌سازی و کتابخانه دیجیتال: آرشیو دیجیتال میلیون‌ها صفحه سند جهت تسهیل پژوهش‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی.
- ثبت در برنامه حافظه جهانی یونسکو: ثبت بین‌المللی شاهکارهایی همچون شاهنامه بایسنقری، التفهیم بیرونی، وقف‌نامه ربع رشیدی و ذخیره خوارزمشاهی.