«سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی» که با سرواژه ایرنا (IRNA) شناخته می‌شود، به‌عنوان نخستین، قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین نهاد حرفه‌ای تولید و انتشار خبر در تاریخ معاصر ایران، ارگان رسمی خبری دولت و «خبرگزاری مادر» کشور است که نقش محوری در دیپلماسی رسانه‌ای، اطلاع‌رسانی حاکمیتی و ارتقای قدرت نرم و برند ملی جمهوری اسلامی ایران ایفا می‌کند.
کلیدی‌ترین محورهای یافته‌ها:
۱. سیر تحول تاریخی و پایه قانونی (۱۳۱۳ تا ۱۳۶۰):
- آژانس خبری پارس (۱۳۱۳): بنیان‌گذاری در ۱۹ مرداد ۱۳۱۳ ذیل وزارت امور خارجه جهت گردآوری و ترجمه اخبار.
- خبرگزاری پارس (۱۳۴۲): تغییر نام با تأسیس وزارت اطلاعات و آغاز فعالیت ۲۴ ساعته.
- ارتقا به سازمان و تصویب اساسنامه (۱۳۵۳ – ۱۳۵۴): تبدیل به شرکت سهامی دولتی با تصویب اساسنامه مشتمل بر ۲۳ ماده و ۷ تبصره در مجلس.
- تغییر نام به ایرنا (دی ۱۳۶۰): تغییر رسمی نام سازمان به «خبرگزاری جمهوری اسلامی» با مصوبه مجلس شورای اسلامی پس از پیروزی انقلاب.
۲. ارکان سازمانی و مؤسسات تابعه:
- مدیریت حاکمیتی: فعالیت زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- شورای عالی ایرنا (ماده ۱۲ اساسنامه): عالی‌ترین مرجع سیاست‌گذاری با حضور وزرای ارشاد، خارجه، کشور، نمایندگان قوا و سخنگوی دولت.
- مؤسسات وابسته: مؤسسه فرهنگی مطبوعاتی ایران (ناشر روزنامه ایران)، دانشکده خبر و آژانس عکس ایرنا.
۳. گستره شبکه خبری و پوشش چندزبانه:
- شبکه داخلی و بین‌المللی: ۵۶ دفتر نمایندگی استانی و شهری در سراسر کشور و ۲۱ دفتر فعال بین‌المللی در پایتخت‌های مهم جهان.
- تولیدات ۱۰ زنده دنیا: انتشار اخبار به زبان‌های فارسی، انگلیسی، عربی، فرانسوی، آلمانی، اردو، روسی، ترکی استانبولی، اسپانیایی و چینی.
- گنجینه آرشیوی: نگهداری بیش از ۶ میلیون قطعه عکس تاریخی (از ۱۳۳۹) و آرشیو غنی اخبار (از ۱۳۳۵).
۴. نقش در دیپلماسی رسانه‌ای و برند ملی: حضور فعال در سازمان خبرگزاری‌های آسیا و اقیانوسیه (OANA)، انعقاد پیمان‌های خبری بین‌المللی و مرجعیت اصلی برای استناد رسانه‌های جهانی به مواضع رسمی ایران.