تعزیه یعنی عزاداری و سوگواری. اما در ایران، تعزیه شکلی از نمایش پیدا کرد. تعزیه بازسازی واقعه کربلا است، با بازیگرانی که نقش شخصیت‌های آن واقعه را بازی می‌کنند. شمر، حر، عباس، علی اکبر، قاسم، و امام حسین (ع) روی صحنه می‌آیند. دیالوگ می‌گویند، شعر می‌خوانند، می‌گریند، و تماشاگران هم با آنها می‌گریند.
گفته می‌شود تعزیه در دوره صفوی به شکل امروزی درآمد. اما ریشه‌های آن به مراسم سوگواری برای امام حسین (ع) در دوره آل بویه (بیش از هزار سال پیش) برمی‌گردد. در دوره قاجار، تعزیه به اوج خود رسید. در تهران، اصفهان، شیراز، و تبریز، تکیه‌های بزرگ برای تعزیه ساخته شد. معروفترین آنها تکیه دولت در تهران بود که گنجایش هزاران نفر را داشت.
تعزیه خواندن، مهارت خاصی می‌خواهد. تعزیه خوان باید صدای خوبی داشته باشد، شعر را با احساس و اشک بخواند، و بتواند نقش یک شهید یا یک ظالم را خوب بازی کند. لباس‌ها رنگ خاصی دارند: سبز برای امام حسین و یارانش، سفید برای کودکان و زنان (اهل بیت)، قرمز برای شمر و لشکریانش (دشمنان)، مشکی برای عزاداران و گریه کنندگان.
تعزیه در شهرهای مختلف ایران، سبک و سیاق متفاوتی دارد. تعزیه تهرانی با شعر فاخر و موسیقی غنی، تعزیه نائینی با نقالی و حرکات موزون، تعزیه یزدی با لباس‌های رنگارنگ و شمایل‌های خاص، تعزیه اصفهانی با اشعار محلی.
تعزیه را اولین اپرای جهان نامیده‌اند، چون ترکیبی از شعر، موسیقی، حرکت، لباس، صحنه، و نور است. سال‌ها قبل از اینکه اپرا در اروپا متولد شود، تعزیه در ایران اجرا می‌شد.
ارقام و مستندات
تعزیه قدمتی بیش از ۴۰۰ سال (دوره صفوی) دارد، اما ریشه‌های آن به ۱۰۰۰ سال پیش می‌رسد.
تعزیه در سال ۲۰۱۰ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد.
در ماه محرم، هزاران تعزیه در سراسر ایران برگزار می‌شود.
تکیه دولت تهران (تخریب شده در دوره پهلوی) بزرگترین محل اجرای تعزیه در جهان بود.
چالش‌ها و موانع
نخستین مشکل، فراموشی تعزیه توسط نسل جوان است. بسیاری از جوانان امروز تعزیه را کهنه و نامفهوم می‌دانند و کمتر به تماشای آن می‌روند.
دوم، کمبود تعزیه‌خوانان حرفه‌ای. تعزیه خوانی مهارتی است که سال‌ها تمرین می‌خواهد. استادان قدیمی در حال مرگ هستند و شاگردان جوان کم هستند.
سوم، نبود برندسازی جهانی. تعزیه به عنوان اولین اپرای جهان، در خارج از ایران تقریباً ناشناخته است.
فرصت‌ها و راهکارها
بازار جهانی تئاتر آیینی و اپرا سالانه میلیاردها دلار است. تعزیه به عنوان اولین اپرای جهان می‌تواند جذابیت زیادی برای تئاترشناسان و موسیقی‌دانان خارجی داشته باشد.
برگزاری جشنواره بین‌المللی تعزیه در ایران و دعوت از گروه‌های تئاتر و اپرا از سراسر جهان.
تهیه فیلم و مستند از تعزیه با زیرنویس انگلیسی و ارائه به جشنواره‌های بین‌المللی.
برندسازی تعزیه به عنوان «اولین اپرای جهان» و «شبیه‌خوانی ایرانی».
ایده‌های رسانه‌ای و محتوایی
یک ویدیوی ۳ دقیقه‌ای با نام «اولین اپرای جهان» از صحنه تعزیه و لباس‌های سبز و قرمز و سفید و اشعار جانسوز.
یک اینفوگرافیک از شخصیت‌های اصلی تعزیه و رنگ لباس هرکدام.
یک پادکست ۲۰ دقیقه‌ای با یک تعزیه‌خوان حرفه‌ای که ۵۰ سال است نقش شمر و حر را بازی کرده.
یک موشن گرافیک کوتاه: «تعزیه چیست و چرا به آن اپرای ایرانی می‌گویند؟ (انیمیشن ۹۰ ثانیه‌ای)»
فراخوان اقدام
ما به عنوان یک مجموعه تخصصی در حوزه برندسازی ملی و بازاریابی محصولات فرهنگی، آماده ارائه مشاوره، طراحی استراتژی بازاریابی و برندینگ به فعالان حوزه تعزیه و هنرهای آیینی هستیم. اگر می‌خواهید اولین اپرای جهان را به جهانیان معرفی کنید، با ما تماس بگیرید.