یزد را شهر بادگیرها و قناتها و آب‌انبارها می‌شناسند. در گذشته که لوله‌کشی شهری نبود، آب قنات را در استخرهای بزرگ زیرزمینی ذخیره می‌کردند تا برای ماه‌های خشک سال (تابستان) که قنات کم‌آب می‌شد، آب داشته باشند. این استخرهای زیرزمینی را آب‌انبار می‌نامند.
آب انبار شش بادگیری یزد، یکی از بزرگترین و زیباترین آب‌انبارهای ایران است. در محله فهادان، بافت تاریخی یزد. شش بادگیر بلند روی آن ساخته شده تا هوا را به داخل آب‌انبار بکشاند و آب را خنک نگه دارد. آب انبار از سه بخش تشکیل شده: مخزن آب (یک استخر بزرگ زیرزمینی با پوشش ضد نشت از ساروج)، پاشیر (پله‌هایی که مردم از آنها پایین می‌رفتند تا آب بردارند)، و بادگیرها (برای خنک کردن آب و جلوگیری از فاسد شدن).
آب انبار شش بادگیری در دوره قاجار ساخته شده. ۱۲۰۰ متر مکعب گنجایش دارد. حدود ۱۰۰۰ پله دارد (از سطح زمین تا کف مخزن). مردم محله برای برداشت آب، از این پله‌ها پایین می‌رفتند، پارچ و کوزه را پر می‌کردند و دوباره بالا می‌آمدند.
آب انبارهای دیگر ایران هم هر کدام ویژگی خاص خود را دارند. آب انبار حاج آقا علی در کرمان، با دو بادگیر بلند و گنبد عظیم. آب انبار سردار بزرگ در قزوین، با چهار بادگیر و معماری باشکوه. آب انبار شترگلویی در ابرکوه، با سردر آجری زیبا.
آب‌انبارها در گذشته یکی از مهمترین زیرساخت‌های شهری ایران بودند. هر محله یک یا چند آب انبار داشت. وقف می‌کردند برای استفاده عموم. متولی داشت که آب را تقسیم می‌کرد. در تابستان که گرمای کویر طاقت‌فرسا بود، آب خنک آب‌انبارها نجات‌بخش بود.
امروزه با آمدن لوله‌کشی، آب‌انبارها کاربری خود را از دست داده‌اند. بسیاری خشک شده و رها شده‌اند. بعضی پر از زباله. بعضی فرو ریخته. بعضی تبدیل به موزه شده‌اند. آب انبار شش بادگیری یزد مرمت شده و برای بازدید عموم باز است، اما هنوز زیرساخت‌های گردشگری ضعیف است.
ارقام و مستندات
آب انبار شش بادگیری یزد با گنجایش ۱۲۰۰ متر مکعب و شش بادگیر، یکی از بزرگترین آب‌انبارهای ایران است.
قدمت آن به دوره قاجار (حدود ۱۵۰ سال پیش) می‌رسد.
حدود ۱۰۰۰ پله از سطح زمین تا کف مخزن پایین می‌رود.
آب انبار شش بادگیری در فهرست میراث ملی ایران ثبت شده و بخشی از بافت تاریخی یزد (میراث جهانی یونسکو) است.
چالش‌ها و موانع
نخستین مشکل، خشک شدن قناتها و بی‌آبی آب‌انبارهاست. اکثر آب‌انبارهای ایران امروزه خشک هستند و فقط به عنوان بنای تاریخی بازدید می‌شوند، نه آب انبار فعال.
دوم، نبود زیرساخت‌های گردشگری استاندارد. آب انبار شش بادگیری راه دسترسی مناسبی ندارد (در کوچه‌های باریک بافت تاریخی)، پارکینگ ندارد، تابلوی راهنما ندارد، و روشنایی داخل آن ضعیف است.
سوم، خطر ریزش. آب‌انبارهای قدیمی که مرمت نشده‌اند، در حال ریزش هستند. سقف گنبدی بعضی ترک خورده و بعضی فرو ریخته.
چهارم، نبود برندسازی قدرتمند. آب‌انبارهای ایران در جهان ناشناخته هستند، در حالی که سیستم‌های ذخیره آب باستانی در رم و یونان برندسازی شده‌اند.
فرصت‌ها و راهکارها
بازار جهانی گردشگری تاریخی و معماری پایدار سالانه ده‌ها میلیارد دلار است. آب‌انبارها به عنوان یکی از هوشمندانه‌ترین سیستم‌های ذخیره آب در دوران پیش از مدرن، می‌توانند گردشگران خارجی علاقه‌مند به معماری پایدار و مدیریت منابع آب را جذب کنند.
سرمایه‌گذاری در مرمت آب‌انبارهای در حال تخریب و تبدیل چند آب‌انبار بزرگ به «موزه آب» (با نمایش نحوه استحصال آب از قنات، ذخیره در آب‌انبار، و توزیع بین مردم).
برگزاری تورهای «آب در کویر» شامل بازدید از قنات، آب انبار، یخچال و بادگیر.
برندسازی آب‌انبارهای ایران به عنوان «اولین سیستم ذخیره آب زیرزمینی در جهان» و «نماد مدیریت آب در کویر».
ایده‌های رسانه‌ای و محتوایی
یک ویدیوی ۳ دقیقه‌ای با نام «گنجینه‌های زیرزمینی آب» از پله‌های آب انبار تا بادگیرهای شش‌گانه و خنکای درون مخزن.
یک اینفوگرافیک از نحوه کار آب انبار (بادگیرها چگونه هوای گرم را بیرون می‌کشند و هوای خنک را وارد مخزن می‌کنند).
یک پادکست ۲۰ دقیقه‌ای با یک پیرمرد یزدی که در کودکی از همین آب انبار آب می‌برده است.
یک موشن گرافیک کوتاه: «آب انبار ایرانی چگونه کار می‌کرد؟ (سیستم خنک‌سازی بدون برق) (انیمیشن ۹۰ ثانیه‌ای)»
فراخوان اقدام
ما به عنوان یک مجموعه تخصصی در حوزه برندسازی ملی و بازاریابی گردشگری، آماده ارائه مشاوره، طراحی بسته‌های تور، استراتژی بازاریابی و برندینگ به سرمایه‌گذاران و فعالان حوزه گردشگری تاریخی یزد هستیم. اگر می‌خواهید گنجینه‌های زیرزمینی آب ایران را به جهان معرفی کنید و یزد را به مقصدی جهانی برای علاقه‌مندان معماری پایدار تبدیل کنید، با ما تماس بگیرید.