برند ملی - پیش از انقلاب اسلامی، نظام بیمه سلامت در ایران محدود، پراکنده و ناعادلانه بود. تنها اقشار خاصی (کارمندان دولت، کارگران شاغل در صنایع بزرگ و نیروهای مسلح) تحت پوشش بیمه بودند و اکثر روستاییان، حاشیه‌نشینان شهری، خوداشتغالان و افراد دارای مشاغل آزاد، هیچ پوشش بیمه‌ای نداشتند. هزینه‌های سنگین درمان، بسیاری از خانواده‌های کم‌درآمد را ورشکسته می‌کرد و دسترسی به خدمات سلامت، یک «امتیاز طبقاتی» بود، نه یک «حق همگانی».

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در طول چهار دهه اخیر، نظام بیمه سلامت ایران گام‌های بلندی در جهت همگانی شدن برداشته است. تأسیس سازمان بیمه سلامت ایران (به عنوان یکی از چهار سازمان بیمه‌گر اصلی) و ادغام صندوق‌های بیمه‌ای پراکنده (روستاییان، عشایر، شهروندان کم‌درآمد، بیماران خاص و صعب‌العلاج و...) در این سازمان، نقطه عطفی در مسیر دستیابی به پوشش همگانی سلامت بود.

اما اوج این تلاش‌ها، اجرای «طرح بیمه سلامت همگانی» در سال ۱۳۹۳ و همزمان با «طرح تحول سلامت» بود. در این طرح، نزدیک به ۱۱ میلیون نفر از افراد فاقد بیمه (عمدتاً روستاییان، حاشیه‌نشینان شهری و کارگران فصلی) به صورت رایگان تحت پوشش بیمه سلامت قرار گرفتند. دولت هزینه‌های بیمه این افراد را به طور کامل تقبل کرد و آن‌ها بدون پرداخت هیچ حق بیمه‌ای، از خدمات بستری و سرپایی در بیمارستان‌های دولتی بهره‌مند شدند.

در سال‌های اخیر، نظام بیمه سلامت ایران با تکیه بر فناوری اطلاعات و هوشمندسازی فرآیندها، تحول شگرفی را تجربه کرده است. «نسخه الکترونیک» و «پرتال ذینفعان» و «اپلیکیشن‌های موبایل محور» (مانند «بیمه من»)، فرآیند دریافت دفترچه، ارسال اسناد و مدارک و پیگیری مطالبات را تسهیل نموده و از ترددهای غیرضروری و فساد مالی کاسته است. در سال ۱۴۰۳، سازمان بیمه سلامت ایران اعلام کرد که پوشش بیمه‌ای جمعیت کشور به بیش از ۹۶ درصد رسیده است و این دستاورد، ایران را در جمع کشورهای با بالاترین نرخ پوشش بیمه سلامت در منطقه و جهان اسلام قرار داده است.

ارقام و مستندات

سال اجرای سراسری طرح بیمه سلامت همگانی: ۱۳۹۳
سازمان متولی: سازمان بیمه سلامت ایران (با حدود ۴۰ میلیون نفر بیمه شده اصلی)
سایر سازمان‌های بیمه‌گر: سازمان تأمین اجتماعی (حدود ۴۵ میلیون نفر بیمه شده اصلی)، صندوق بیمه روستاییان و عشایر، صندوق بیمه همگانی و سایر صندوق‌های وابسته.
نرخ پوشش بیمه سلامت در ایران (سال ۱۴۰۳): بیش از ۹۶ درصد جمعیت
تعداد افرادی که در طرح بیمه سلامت همگانی به صورت رایگان تحت پوشش قرار گرفتند: حدود ۱۱ میلیون نفر (سال ۱۳۹۳)
کاهش شاخص «هزینه‌های کمرشکن سلامت» (میزان پرداختی از جیب مردم برای خدمات درمانی): از حدود ۵۰ درصد قبل از انقلاب به حدود ۳۵ درصد در سال ۱۴۰۳ (با اهداف کاهش به کمتر از ۲۵ درصد در برنامه هفتم توسعه)
جمعیت تحت پوشش بیمه سلامت در مناطق روستایی و عشایری: بیش از ۹۸ درصد

چالش‌ها و موانع

نخستین مشکل، تعدد و پراکندگی سازمان‌های بیمه‌گر (سازمان بیمه سلامت، سازمان تأمین اجتماعی، صندوق‌های نیروهای مسلح و صندوق‌های خاص) و نبود یک «پنجره واحد بیمه» و پایگاه داده مشترک است. این پراکندگی، مدیریت منابع، جلوگیری از همپوشانی بیمه شدگان و تعیین سهم دقیق دولت و بیمه شدگان را دشوار ساخته است. در حالی که دولت‌های مختلف وعده تشکیل «سازمان واحد بیمه سلامت» را داده‌اند، هنوز این مهم محقق نشده است.

دوم، کسری بودجه سازمان‌های بیمه‌گر و تأخیر در پرداخت مطالبات مراکز درمانی و داروخانه‌ها (بدهی بیمه‌ها) است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده در سال‌های اخیر، بدهی سازمان‌های بیمه‌گر به بیمارستان‌ها، داروخانه‌ها و مراکز تصویربرداری و آزمایشگاه‌ها به رقم‌های نجومی رسیده و این موضوع، بعضاً خدمات‌رسانی به بیماران را با اختلال مواجه ساخته و باعث نارضایتی ارائه‌دهندگان خدمات سلامت شده است.

سوم، نبود پوشش بیمه‌ای کافی برای برخی خدمات تخصصی و گران‌قیمت (مانع خاص دندانپزشکی، خدمات توانبخشی طولانی مدت، برخی از داروهای خاص و تجهیزات گران‌قیمت پزشکی) و سقف پایین تعهدات بیمه‌ها در قبال این خدمات است. این کمبود پوشش و فاصله معنادار تا پوشش ۱۰۰ درصدی بیمه، گاهی موجب بروز هزینه‌های سنگین و کمرشکن برای خانواده‌ها می‌گردد.

چهارم، تقاضای القایی و مصرف گرایی در نظام سلامت (هدررفت منابع) به دلیل نبود نظام ارجاع کارآمد و استفاده بی‌رویه از خدمات تخصصی و داروهای گران‌قیمت است. بیماران بدون نیاز واقعی، به پزشکان فوق تخصص مراجعه می‌کنند و پزشکان نیز گاهی به دلیل منافع مالی، خدمات و داروهای اضافی و غیرضروری تجویز می‌کنند.

پنجم، نبود برندسازی قدرتمند و اطلاع‌رسانی شفاف از پوشش‌ها، تعهدات و نحوه استفاده از خدمات بیمه سلامت به مردم و بیمه شدگان و همچنین عدم روایت‌گری دستاوردهای نظام بیمه سلامت ایران در مجامع بین‌المللی است.

فرصت‌ها و راهکارها

ادغام پایگاه داده‌های بیمه‌ای و ایجاد «سامانه واحد بیمه سلامت» (به دستور رئیس‌جمهور در سال ۱۴۰۴) و اجرای کامل «نسخه الکترونیک» و «پرونده الکترونیک سلامت» در سراسر کشور، می‌تواند به یکپارچگی، شفافیت و کاهش هزینه‌های نظام بیمه سلامت کمک کند.

انعقاد تفاهم‌نامه‌های مشترک با سازمان‌های بین‌المللی (سازمان جهانی بهداشت، بانک جهانی، صندوق کودکان سازمان ملل (یونیسف) و...) برای استفاده از تجارب سایر کشورها در حوزه تأمین مالی سلامت و بیمه همگانی و همچنین انتقال تجارب موفق ایران (به ویژه در پوشش مناطق روستایی و عشایری) به کشورهای در حال توسعه و همسایه.

توسعه «طب از راه دور» (تله مدیسین) و مشاوره آنلاین با پزشک (که در دوران کرونا شتاب گرفت) می‌تواند دسترسی مردم در مناطق محروم و روستایی را به خدمات پزشکی متخصص افزایش دهد و هزینه‌های غیرضروری سفر و انتظار را کاهش دهد. سازمان‌های بیمه‌گر می‌توانند این خدمات را تحت پوشش قرار دهند.

افزایش سقف تعهدات بیمه‌ای در بخش خدمات دندانپزشکی، توانبخشی، داروهای خاص و تجهیزات گران‌قیمت پزشکی (با تأمین منابع مالی جدید از محل عوارض ارزش افزوده، مالیات بر سیگار و نوشیدنی‌های شیرین و اختصاص درصدی از درآمدهای نفتی) و حرکت به سمت پوشش ۱۰۰ درصدی بیمه برای خدمات ضروری.

برندسازی بیمه سلامت ایران به عنوان «الگوی بیمه همگانی در کشورهای در حال توسعه» و «عدالت در سلامت به سبک ایرانی» و معرفی آن در مجامع بین‌المللی و سازمان جهانی بهداشت.

ایده‌های رسانه‌ای و محتوایی

یک ویدیوی ۳ دقیقه‌ای با نام «سایه حمایت» که داستان یک روستایی در سیستان و بلوچستان را روایت می‌کند که با بیمه سلامت همگانی، توانسته است هزینه‌های درمان سرطان همسرش را بدون ورشکستگی مالی پشت سر بگذارد.

یک اینفوگرافیک از پوشش بیمه سلامت در ایران قبل و بعد از انقلاب و مقایسه نرخ پوشش ایران با کشورهای منطقه و جهان (با تأکید بر رتبه بالای ایران در شاخص پوشش همگانی و کاهش هزینه‌های کمرشکن سلامت).

یک پادکست ۲۰ دقیقه‌ای با یک بیمار خاص (thalassemia یا hemophilia) که از روزهای سخت قبل از پوشش بیمه‌ای (زمانی که هزینه داروهای گران‌قیمت را از جیب می‌پرداخت) و آسودگی خاطر پس از تحت پوشش قرار گرفتن می‌گوید.

یک موشن گرافیک کوتاه با عنوان «بیمه سلامت همگانی؛ چگونه کار می‌کند و چه خدماتی می‌دهد؟» (انیمیشن ۶۰ ثانیه‌ای).

فراخوان اقدام

ما به عنوان یک مجموعه تخصصی در حوزه برندسازی ملی و بازاریابی خدمات اجتماعی و سلامت، آماده ارائه مشاوره، طراحی کمپین‌های رسانه‌ای، برندینگ و بسته‌بندی تجربیات موفق به سازمان بیمه سلامت، وزارت بهداشت و سازمان‌های بیمه‌گر هستیم. اگر می‌خواهید الگوی ایرانی بیمه همگانی را به برند ملی و فراملی تبدیل کنید، با ما تماس بگیرید.