برند ملی - شاهنامه را فردوسی در سال ۱۰۱۰ میلادی به پایان رساند. بیش از ۵۰ هزار بیت. تاریخ ایران از کیومرث (نخستین انسان و نخستین شاه) تا یزدگرد سوم (آخرین شاه ساسانی). فردوسی شاهنامه را نوشت که زبان فارسی و فرهنگ ایرانی زنده بماند. اما در آن زمان که سواد عمومی کم بود، مردم چگونه شاهنامه را می‌شناختند؟

نقالان وارد میدان شدند. مردانی با سینه‌ای پر از شعر، حافظه‌ای قوی، و صدایی رسا. بخش‌های بزرگی از شاهنامه را حفظ می‌کردند. در قهوه‌خانه‌ها، میدان‌های شهر، و مراسم عروسی، مردم را دور خود جمع می‌کردند. با چوبدستی و پرچم و گاهی طبل و نی، داستان‌ها را روایت می‌کردند. نقش قهرمان و ضدقهرمان را با تغییر صدا و حرکت نشان می‌دادند.

نقالی فقط خواندن شعر نبود. نقال باید صدا و بیان خوبی می‌داشت. شعر را با اشک و خنده می‌خواند. نقش رستم را با صلابت و قدرت ایفا می‌کرد، نقش سهراب را با مهر و جوانی، نقش سیاوش را با مظلومیت و غم. باید مخاطب را می‌گریاند و گاهی می‌خنداند. باید بخش بزرگی از شاهنامه را حفظ می‌کرد، نه فقط چند بیت.

قهوه‌خانه‌ها در دوره قاجار و اوایل پهلوی مرکز نقالی بودند. مردم چای می‌نوشیدند و قلیان می‌کشیدند و به داستان‌های نقال گوش می‌دادند. معروفترین نقالان ایران مرشد عباس زریاب، مرشد ترابی، و مرشد محسن میرزاعلی بودند.

امروزه نقالی رو به فراموشی است. قهوه‌خانه‌های سنتی جای خود را به کافی‌شاپ‌های مدرن داده‌اند. تلویزیون و اینترنت جای نقال را گرفته. اما هنوز در برخی شهرها و روستاها، نقالان قدیمی داستان‌های شاهنامه را برای مشتاقان روایت می‌کنند.

ارقام و مستندات
شاهنامه فردوسی با بیش از ۵۰ هزار بیت، بلندترین منظومه حماسی جهان است.

نقالی و شاهنامه‌خوانی در سال ۲۰۱۱ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد.

مرشد عباس زریاب (۱۳۷۲-۱۲۹۸) معروفترین نقال ایران در قرن اخیر بود.

قهوه‌خانه‌های سنتی تهران مثل قهوه‌خانه آزاری و قهوه‌خانه خیام، مرکز نقالی بودند.

چالش‌ها و موانع
نخستین مشکل، فراموشی توسط نسل جدید است. جوانان امروز شاهنامه را نمی‌خوانند و نقالی را نمی‌شناسند.

دوم، کمبود نقالان حرفه‌ای. نقالی مهارتی است که سال‌ها تمرین می‌خواهد. استادان قدیمی در حال مرگ هستند و جانشینی ندارند.

سوم، نبود برندسازی جهانی. نقالی به عنوان قدیمی‌ترین هنر نمایشی ایران، در جهان ناشناخته است.

فرصت‌ها و راهکارها
بازار جهانی تئاتر سنتی و قصه‌گویی (ماجراجویی Storytelling) سالانه میلیاردها دلار است. نقالی به عنوان کهن‌ترین شکل قصه‌گویی در ایران، می‌تواند جذابیت زیادی برای علاقه‌مندان به فرهنگ و ادبیات داشته باشد.

ترجمه شاهنامه به زبان‌های زنده دنیا و اجرای نقالی به انگلیسی در فستیوال‌های بین‌المللی.

برگزاری تورهای «شب شاهنامه» با نقالی و موسیقی و غذاهای سنتی ایرانی برای گردشگران خارجی.

ضبط نقالی استادان قدیمی و انتشار آنلاین با زیرنویس انگلیسی.

برندسازی نقالی به عنوان «کهن‌ترین هنر نمایشی ایران» و «قصه‌گویی به سبک ایرانی».

ایده‌های رسانه‌ای و محتوایی
یک ویدیوی ۳ دقیقه‌ای با نام «هزار سال قصه» از یک نقال که در قهوه‌خانه قدیمی داستان رستم و سهراب را روایت می‌کند.

یک اینفوگرافیک از سلسله پادشاهان شاهنامه (کیومرث تا یزدگرد سوم).

یک پادکست ۲۰ دقیقه‌ای با مرشد محسن میرزاعلی (نقال معاصر) که از روزهای اوج نقالی در قهوه‌خانه‌های تهران می‌گوید.

یک موشن گرافیک کوتاه: «نقالی چیست و چگونه اجرا می‌شود؟ (انیمیشن ۹۰ ثانیه‌ای)»

فراخوان اقدام
ما به عنوان یک مجموعه تخصصی در حوزه برندسازی ملی و بازاریابی محصولات فرهنگی، آماده ارائه مشاوره، طراحی استراتژی بازاریابی و برندینگ به فعالان حوزه نقالی و شاهنامه‌خوانی هستیم. اگر می‌خواهید هزار سال قصه و حماسه ایرانی را به جهان معرفی کنید، با ما تماس بگیرید.