ایرانی‌ها از ۴۰۰۰ سال پیش پسته می‌کاشتند. حتی گفته می‌شود که پسته، یکی از خوراکی‌های بهشتی بود که از ایران به دیگر نقاط جهان راه پیدا کرد. امروز هم ایران بزرگترین تولیدکننده پسته جهان است؛ با محصولی که به «پسته خندان» معروف شده، چون پوست بیرونی آن لبخندی دارد که گویی خودش از کیفیتش راضی است.
اما نکته غم‌انگیز اینجاست: مردم جهان پسته ایران را دوست دارند، اما نام ایران را روی بسته‌ها کمتر می‌بینند. چون ما هنوز یاد نگرفته‌ایم که از این سبز طلایی، یک برند جهانی بسازیم. باغداران رفسنجانی و سیرجانی، همان قدر که در کاشت و برداشت مهارت دارند، در بسته‌بندی و بازاریابی کم‌تجربه‌اند.
پسته ایران می‌تواند نماد کشاورزی هوشمند، صادرات غیرنفتی، و غرور روستایی باشد. فقط باید قصه‌اش را درست تعریف کنیم.
ارقام و مستندات
ایران سالانه بیش از ۳۰۰ هزار تن پسته تولید می‌کند. این مقدار حدود ۳۰ درصد تولید جهانی را شامل می‌شود، هرچند در سال‌های خوب به ۵۰ درصد هم رسیده‌ایم.
پسته ایران به بیش از ۷۰ کشور جهان صادر می‌شود. چین، روسیه، هند، کشورهای اروپایی و حتی آمریکا (به صورت غیرمستقیم) مشتریان ثابت این محصول هستند.
نشان جغرافیایی «پسته رفسنجان» در ایران ثبت شده و قدمت باغ‌های قدیمی در مناطق مختلف به بیش از ۸۰۰ سال می‌رسد.
تنها رقیب جدی ایران در بازار جهانی، آمریکاست که با بسته‌بندی مدرن و تبلیغات گسترده، سهم بازار را در حال تصاحب است.
چالش‌ها و موانع
اولین و بزرگترین مانع، تحریم‌های بین‌المللی است. انتقال پول، حمل و نقل و بیمه محصول را سخت و پرهزینه کرده است.
دوم، بسته‌بندی سنتی و نامناسب. بیشتر پسته ایران به صورت فله و بدون نام تجاری مشخص صادر می‌شود. مشتری خارجی، پسته ایرانی را می‌خرد اما نام ایران را نمی‌بیند.
سوم، تغییرات اقلیمی و کمآبی. درخت پسته تشنه است و خشکسالی‌های پیاپی، سال سختی را برای باغداران رقم زده است.
چهارم، نبود یک برند ملی واحد. هر باغدار یا صادرکننده‌ای با نام خودش کار می‌کند و هیچ تشکلی به تنهایی توان رقابت با لابی قدرتمند پسته آمریکا را ندارد.
فرصت‌ها و راهکارها
بازار بزرگ حلال (هند، اندونزی، مالزی و خاورمیانه) یک فرصت طلایی است. پسته ایران می‌تواند با نشان «حلال ایران» وارد این بازارها شود.
بازار چین و روسیه بعد از تحولات سیاسی اخیر، بیشتر از همیشه به محصولات کشاورزی ایران نیاز دارند. اگر بسته‌بندی مناسب و برند معتبر داشته باشیم، می‌توانیم جای پای خود را محکم کنیم.
گردشگری کشاورزی یک ایده جد