دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان

شناسنامه برند ملی

تاریخچه و هویت

دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان در سال ۱۳۷۰ با مجوز تأسیس گرفت و اولین دوره کارشناسی ارشد فیزیک آن در زمستان ۱۳۷۱ با پذیرش ۱۵ دانشجو آغاز شد. بنیان‌گذار و اولین رئیس آن پروفسور یوسف ثبوتی (عضو پیوسته فرهنگستان علوم) بود که با هدف ایجاد مرکزی متفاوت از دانشگاه‌های سنتی، مقررات منعطف و تمرکز بر پژوهش بنیادی در علوم پایه را طراحی کرد . این دانشگاه از ابتدا به صورت تخصصی در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری فعالیت کرده و یکی از معدود مؤسسات ایران است که دوره دکتری پیوسته (از دیپلم) را ارائه می‌دهد؛ ابتکاری که مدت تحصیل از دیپلم تا دکتری را از ۱۱-۱۲ سال به ۷-۸ سال کاهش می‌دهد .

چهره‌های برجسته و پژوهشگران شاخص

• پروفسور یوسف ثبوتی: بنیان‌گذار دانشگاه، استاد فیزیک و عضو پیوسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران. او با هدف پرورش استعدادهای درخشان در علوم پایه، این مؤسسه را با ساختاری متفاوت از دانشگاه‌های سنتی پایه‌گذاری کرد .

• هشت عضو هیئت علمی در فهرست ۲٪ برتر پژوهشگران پراستناد جهان (استنفورد/الزویر ۲۰۲۵): دکتر حسین مولوی، دکتر امین عبدالهی، دکتر محمد قلینژاد، دکتر فضل‌الله سلیمانی، دکتر رادمهر جعفری، دکتر بابک کریمی، دکتر بابک کبودین و دکتر امیر حاتمی .

• چهار عضو هیئت علمی در فهرست ۱٪ دانشمندان برتر جهان و حدود ۱۰٪ اعضای هیئت علمی در زمره سرآمدان علمی کشور .

مقالات و دستاوردهای علمی

• رتبه ISC: رتبه ۹ در میان دانشگاه‌های جامع کشور .

• رتبه اول «سرآمدان آموزشی» کشور (۱۴۰۴): دریافت تندیس زرین این جایزه با حضور وزیر علوم .

• Nature Index (بازه ژوئن ۲۰۲۵ تا مه ۲۰۲۶): رتبه ۲۲ ملی (کلی) و رتبه ۲۱ در بخش آکادمیک؛ در حوزه شیمی رتبه ۵ ملی، علوم زمین و محیط زیست رتبه ۷ ملی، علوم فیزیکی رتبه ۱۲ ملی .

• کیفیت انتشارات: سرانه مقالات بیش از ۲ مقاله به ازای هر عضو هیئت علمی؛ بیش از ۶۳٪ مقالات به صورت مشترک با دانشگاه‌ها و مراکز علمی بین‌المللی منتشر می‌شود؛ بین ۸۷ تا ۹۰٪ مقالات از کیفیت علمی بالا برخوردارند .

• رتبه‌بندی QS (بر اساس گزارش ایلنا): بهترین دانشگاه ایران در سه رشته فیزیک، شیمی و ریاضی .

زیرساخت‌ها و دانشکده‌ها

• دانشکده‌ها: ۶ دانشکده شامل فیزیک، ریاضی، شیمی، علوم کامپیوتر و فناوری اطلاعات، علوم زیستی و علوم زمین .

• رشته‌ها: ارائه دوره‌های کارشناسی ارشد، دکتری ناپیوسته، دکتری مستقیم (از کارشناسی) و دکتری پیوسته (از دیپلم) در گرایش‌های تخصصی مانند ماده چگال، نجوم و اخترفیزیک، اپتیک و لیزر، فوتونیک، علوم و فناوری کوانتومی، ریاضی کاربردی، شیمی فیزیک، شیمی آلی، بیوفیزیک، بیوشیمی، ژئوفیزیک و غیره .

• دانشکده علوم زیستی و آزمایشگاه مرکزی (افتتاح ۱۴۰۵): پروژه ملی با زیربنای ۷,۲۳۶ متر مربع (۶,۲۳۶ مترمربع دانشکده علوم زیستی + ۱,۰۰۰ مترمربع آزمایشگاه مرکزی)، با اعتبار ۱۸۲ میلیارد تومان. این مجموعه امکان تجمیع گروه‌های بیوفیزیک، بیوشیمی و علوم سلولی و راه‌اندازی رشته‌های جدید مانند بایوتکنولوژی، زیست‌شناسی سرطان و نوروبیولوژی را فراهم کرده است .

• آزمایشگاه مرکزی: با تجهیزات پیشرفته (از جمله طیف‌سنجی جرمی پلاسمای جفت‌شده القایی و طیف‌سنجی دورنگنمایی دورانی)، در حال تبدیل به آزمایشگاه مرجع ملی در شمال‌غرب کشور است تا خدمات تخصصی به صنایع و واحدهای R&D سراسر کشور و حتی کشورهای همسایه ارائه دهد .

• دانشجویان بین‌المللی: در حال حاضر ۳۰ دانشجوی خارجی از کشورهای مختلف در این دانشگاه مشغول به تحصیل هستند .

• امکانات رفاهی: خوابگاه متأهلی با زیربنای حدود ۲,۰۰۰ مترمربع (۳ طبقه، ۱۴ واحد در هر طبقه) با بیش از ۵۰٪ پیشرفت فیزیکی؛ تأمین زمین برای مسکن اعضای هیئت علمی .

چرا در دسته دانشگاه‌های برند ملی قرار می‌گیرد

دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، تنها دانشگاه تخصصی ایران که منحصراً در مقاطع تحصیلات تکمیلی علوم پایه فعالیت می‌کند، یک مدل منحصر‌به‌فرد در نظام آموزش عالی کشور است. این دانشگاه نه با قدمت تاریخی یا اندازه بزرگ، بلکه با تمرکز بر کیفیت، پژوهش بنیادی و پرورش نخبگان جایگاه برند ملی را کسب کرده است. رتبه ۹ در میان دانشگاه‌های جامع کشور (ISC) و رتبه اول «سرآمدان آموزشی» (۱۴۰۴) نشان‌دهنده کیفیت بالای آموزشی آن است . حضور ۸ عضو هیئت علمی در فهرست ۲٪ برتر جهان و ۴ نفر در فهرست ۱٪ دانشمندان برتر در مؤسسه‌ای با اندازه کوچک، تراکم بالای نخبگان علمی را نشان می‌دهد . بیش از ۶۳٪ مقالات با همکاری بین‌المللی و رتبه‌های موضوعی در Nature Index (شیمی رتبه ۵ ملی، علوم زمین رتبه ۷ ملی) نشان‌دهنده تعامل علمی واقعی با جامعه جهانی است . این دانشگاه همچنین با راه‌اندازی دوره دکتری پیوسته از دیپلم، نوآوری ساختاری در آموزش عالی ایران ایجاد کرده است . به همین دلیل، این دانشگاه باید در ردیف بیست و نهم بانک اطلاعاتی برند ملی قرار گیرد: نماد «نخبه‌پروری علمی در مقیاس کوچک» و الگویی از مؤسسه‌ای که با تمرکز بر علوم پایه و پژوهش بنیادی، اعتبار علمی ایران را در سطح