«وزارت علوم، تحقیقات و فناوری» به عنوان عالی‌ترین مرجع حاکمیتی، سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی، ارزیابی و نظارت بر نظام آموزش عالی، پژوهش و فناوری کشور، کانون اصلی راهبری تولید دانش، توسعه فناوری بومی و ارتقای مرجعیت علمی جمهوری اسلامی ایران است.
کلیدی‌ترین محورهای یافته‌ها:
۱. سیر تحول تاریخی و پایه قانونی (۱۲۳۴ تا ۱۳۸۳):
- سیر تاریخی: ریشه در تأسیس وزارت علوم در دوره قاجار (۱۲۳۴ شمسی) و سپس تأسیس «وزارت علوم و آموزش عالی» در سال ۱۳۴۶.
- تحول ساختاری (۱۳۷۹ – ۱۳۸۳): پیرو ماده ۹۹ قانون برنامه سوم توسعه (۱۳۷۹) با هدف انسجام‌بخشی به نظام پژوهش و فناوری، نام و ساختار سازمان به «وزارت علوم، تحقیقات و فناوری» تغییر یافت و قانون اهداف، وظایف و تشکیلات آن در ۱۸ مرداد ۱۳۸۳ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید.
۲. اهداف کلان و وظایف حاکمیتی (مادتین ۱ و ۲ قانون):
- توسعه علوم و فناوری‌های نوظهور، تقویت روحیه تحقیق و ترویج فکر خلاق.
- حفظ و تحکیم آزادی علمی و استقلال دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی.
- ارزیابی، اعتبارسنجی و صدور مجوز تأسیس دانشگاه‌ها، مؤسسات آموزش عالی، پژوهشگاه‌ها و انجمن‌های علمی.
- اداره امور دانشجویان ایرانی خارج از کشور، اعزام رایزنان علمی و گسترش زبان و ادبیات فارسی و ایران‌شناسی در دانشگاه‌های جهان.
۳. شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف):
- تشکیل به ریاست رئیس‌جمهور و نایب‌رئیسی/دبیری وزیر علوم (ماده ۳ قانون) به‌عنوان فرابخشی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری در تعیین اولویت‌های راهبردی، تخصیص منابع کلان و تصویب طرح‌های پیشران پژوهشی و فناوری کشور.
۴. نقش در دیپلماسی علمی و برند ملی: ریل‌گذاری برای مرجعیت علمی (مرجعیت دانش)، توسعه پارک‌های علم و فناوری، دیپلماسی فناوری و ارتقای قدرت نرم و رتبه علمی ایران در عرصه بین‌المللی.