قلمکار یعنی نقش بستن با قلم. قلمکار پارچه‌ای است که با قلم‌های چوبی دستی، روی آن نقش می‌زنند. قدمت قلمکاری در اصفهان و یزد به ۴۰۰ سال پیش (دوره صفوی) می‌رسد. در آن زمان، قلمکار یکی از صادرات مهم ایران به هند و اروپا بود.
مراحل تولید قلمکار:
- آماده سازی پارچه: پارچه کتانی (از جنس پنبه یا کتان) را می‌شویند و سفید می‌کنند و سپس در مواد دندانه (برای تثبیت رنگ) می‌خوابانند.
- حکاکی قلم: طرح مورد نظر (گل و مرغ، اسلیمی، ختایی، شاه عباسی، بته جقه) را روی چوب گلابی یا چوب گردو منبت می‌کنند. این قلم‌ها (قالب‌های چوبی) با دقت و ظرافت زیادی ساخته می‌شوند. هر رنگ یک قلم جداگانه دارد.
- رنگ سازی: رنگ‌های طبیعی (روناس برای قرمز، نیل برای آبی، زردچوبه و زرشک برای زرد، پوست گردو برای قهوه‌ای، برگ مو برای سبز) را با آب و مواد دندانه مخلوط می‌کنند.
- نقش زدن: قلم را در رنگ می‌زنند و روی پارچه فشار می‌دهند. برای هر رنگ، یک قلم مجزا. ترتیب نقش زدن از روشن به تیره است (اول زرد، سپس قرمز، سپس آبی، سپس مشکی). گاهی یک پارچه قلمکار ۱۰ تا ۱۵ بار قلم می‌خورد.
- تثبیت رنگ: پارچه نقش خورده را در دیگ بخار می‌گذارند تا رنگ‌ها تثبیت شود. بعد می‌شویند و خشک می‌کنند.
محصولات قلمکار: سفره، رومیزی، پرده، رو بالشی، رو کرسی، رو مبل، جانمازی، چادر نماز، روسری، شال گردن، کیف، کفش، لباس.
تفاوت قلمکار اصفهان و یزد: قلمکار اصفهان با نقش‌های ریز و ظریف و رنگ‌های ملایم (آبی، سبز، قرمز ملایم) معروف است. قلمکار یزد با نقش‌های درشت و رنگ‌های پررنگ (قرمز، زرد، آبی تیره) معروف است.
ارقام و مستندات
قدمت قلمکاری در اصفهان و یزد به بیش از ۴۰۰ سال (دوره صفوی) می‌رسد.
بیش از ۱۰۰۰ هنرمند قلمکار در ایران فعال هستند.
قلمکار در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شده است.
قلمکار اصفهان در سال ۱۳۹۸ نشان جغرافیایی دریافت کرد.
چالش‌ها و موانع
نخستین مشکل، نبود مواد اولیه مرغوب است. پارچه کتانی مرغوب و رنگ‌های طبیعی با کیفیت، کمیاب و گران شده‌اند. بسیاری از تولیدکنندگان به سمت رنگ‌های شیمیایی و پارچه‌های بی‌کیفیت رفته‌اند.
دوم، زمان‌بر بودن فرآیند تولید. قلمکاری دستی زمان‌بر است و قیمت تمام شده را بالا می‌برد. رقابت با قلمکار ماشینی چین سخت است.
سوم، کمبود هنرمندان جوان و ماهر. نسل جدید کمتر به قلمکاری روی می‌آورد.
چهارم، نبود برندسازی جهانی. قلمکار ایران در جهان ناشناخته است.
فرصت‌ها و راهکارها
بازار جهانی پارچه‌های سنتی و صنایع دستی سالانه صدها میلیارد دلار است. قلمکار با نقش‌های گل و مرغ و رنگ‌های شاد، می‌تواند در دکوراسیون داخلی (پرده، رومیزی، رو مبل، روتختی) و مد و پوشاک (لباس، کیف، کفش، شال گردن، روسری) بازار خوبی داشته باشد.
ایجاد برند ملی «قلمکار اصفهان» و «قلمکار یزد» با گواهی اصالت و بسته‌بندی شیک.
تبدیل کارگاه‌های قلمکاری به مراکز گردشگری (گردشگران از نزدیک نقش زدن با قلم چوبی را ببینند و پارچه بخرند).
همکاری با طراحان مد بین‌المللی برای استفاده از قلمکار در لباس‌های مدرن.
فروش آنلاین محصولات قلمکار با ارسال به سراسر جهان.
برندسازی قلمکار به عنوان «رنگارنگ‌ترین پارچه ایرانی» و «نقش گل و مرغ بر بوم کتان».
ایده‌های رسانه‌ای و محتوایی
یک ویدیوی ۲ دقیقه‌ای با نام «نقش گل و مرغ بر کتان» از قلم چوبی و نقش زدن روی پارچه تا رنگ‌های شاد.
یک اینفوگرافیک از مراحل تولید قلمکار (پارچه، قلم، رنگ، نقش زدن، تثبیت).
یک پادکست ۱۵ دقیقه‌ای با یک استاد قلمکار اصفهانی که ۴۰ سال است با قلم چوبی نقش گل و مرغ می‌زند.
یک موشن گرافیک کوتاه: «قلمکار چگونه تولید می‌شود؟ (انیمیشن ۶۰ ثانیه‌ای)»
فراخوان اقدام
ما به عنوان یک مجموعه تخصصی در حوزه برندسازی ملی و بازاریابی محصولات فرهنگی و هنری، آماده ارائه مشاوره، طراحی بسته‌بندی، استراتژی صادرات و برندینگ به هنرمندان و فعالان حوزه قلمکار هستیم. اگر می‌خواهید رنگارنگ‌ترین پارچه ایرانی را به جهان معرفی کنید، با ما تماس بگیرید.