«مرکز ملی فرش ایران» به عنوان مرجع اصلی سیاست‌گذاری، حمایت و توسعه هنر-صنعت فرش دستباف، نقش راهبردی در حفاظت از یکی از برجسته‌ترین نمادهای هویت ملی، میراث فرهنگی و قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در عرصه بین‌المللی ایفا می‌کند. فرش دستباف ایرانی تنها یک محصول صادراتی نیست، بلکه شناسنامه تاریخی، هنر زن و مرد ایرانی و سفیر صلح و زیبایی‌شناسی ایران در جهان به‌شمار می‌رود.
تاریخچه و فلسفه تأسیس
تا پیش از اوایل دهه ۱۳۸۰، امور مربوط به فرش دستباف در میان دستگاه‌ها و نهادهای مختلف دولتی پراکنده بود که این امر مانع از اتخاذ یک استراتژی یکپارچه در تولید، صادرات و پژوهش می‌شد.
بر اساس مصوبه شورای عالی اداری به شماره ۵۱۶۹/۱۹۰۱ در ۲۰ فروردین ۱۳۸۲، تمامی وظایف و اختیارات مربوط به سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی، نظارت، هدایت، حمایت، امور پژوهشی و تحقیقاتی و تعیین ضوابط فنی و صادراتی فرش دستباف از دستگاه‌های مختلف دولتی انتزاع و در حوزه مرکزی وزارت بازرگانی (وزارت صنعت، معدن و تجارت کنونی) تحت عنوان «مرکز ملی فرش ایران» متمرکز و یکپارچه گردید.
مأموریت‌ها و وظایف راهبردی
مرکز ملی فرش ایران برنامه‌ها و فعالیت‌های خود را در چند محور کلیدی دنبال می‌کند:
- سیاست‌گذاری و هدایت صادرات: تدوین الزامات فنی، تسهیل فرآیندهای گمرکی و بازاریابی بین‌المللی برای رونق‌بخشی به صادرات فرش دستباف.
- پژوهش، آموزش و المپیادها: اجرای طرح‌های پژوهشی تخصصی، حمایت از پایان‌نامه‌های دانشجویی، برگزاری المپیادهای علمی و دوره‌های آموزشی برای ارتقای دانش طراحان و بافندگان.
- حمایت از مالکیت معنوی و اصالت طرح‌ها: ثبت ملی و بین‌المللی نشان‌های جغرافیایی و طرح‌های اصیل فرش مناطق مختلف ایران برای مقابله با کپی‌برداری غیرقانونی در بازارهای جهانی.
- برگزاری رویدادها و نمایشگاه‌های بزرگ: برگزاری نمایشگاه‌های سالانه بین‌المللی (نظیر نمایشگاه بزرگ فرش دستباف تهران) و سازمان‌دهی پاویون‌های رسمی ایران در رویدادهای بین‌المللی.
نوآوری و تحول دیجیتال؛ «اکوسیستم دیجیتال فرش دستباف»
یکی از برجسته‌ترین اقدامات مدرن مرکز ملی فرش ایران، طراحی و راه‌اندازی «اکوسیستم دیجیتال فرش دستباف ایران» است. این بستر هوشمند بر پایه فناوری‌های وب و موبایل، تمامی فعالان، تولیدکنندگان، تجار، پژوهشگران و خریداران را در یک محیط یکپارچه متصل می‌سازد.
بخشی از سرویس‌های محوری این اکوسیستم عبارتند از:
- دانشنامه آنلاین فرش دستباف ایران (Wiki Carpet): بانک جامع دانش و تاریخچه فرش ایرانی.
- هایپرمارکت و بازار فروش آنلاین: بستر مستقیم تجاری برای خریداران داخلی و خارجی.
- آکادمی آنلاین و مجله اختصاصی: ارائه آموزش‌های تخصصی دیجیتال و تحلیل‌های بازار.
- رسانه تعاملی (VOD) و باشگاه تجار و مشتریان: ارتقای ارتباطات رسانه‌ای و وفاداری خریداران.
جایگاه فرش دستباف در برند ملی و قدرت نرم ایران
فرش دستباف جلوه‌ای بی‌نظیر از پیوند هنر، فرهنگ، تاریخ و آداب و رسوم اقوام ایرانی است. اقدامات مرکز ملی فرش ایران در ثبت این هنر به عنوان «محصول سبز» با اخذ نشان‌های بین‌المللی زیست‌محیطی و همچنین احیای باغموزه‌های فرش (مانند پروژه احیای باغموزه فرش کرمان)، گام‌های بلندی در جهت تحکیم اعتبار جهانی این صنعت بوده است.
فرش دستباف با ایجاد گره‌های صلح و همدلی در مجامع بین‌المللی و نمایشگاه‌های جهانی، تصویری از ایرانِ متمدن، هنرمند و بااصالت را به جهانیان منعکس می‌سازد.
